Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Prostata giperplaziyasi va erkaklardagi LUTS: tashxis va davolash

BPH patogenezi, LUTS tasnifi, IPSS va tekshiruv algoritmi, dori vositalari (alfa-blokerlar, 5-ARI, PDE5 ingibitorlari), jarrohlik usullari va kuzatuv; talabalar va shifokorlar uchun.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

28 slayd · 510 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Prostata giperplaziyasi va erkaklardagi LUTS: tashxis va davolash
01

Taqdimot maqsadlari

  • BPH, BPE, BPO va LUTS tushunchalarini ajratish, ICD-10 kodini (N40) bilish
  • Prostata zonal anatomiyasi, dihidrotestosteron (DHT) roli, statik va dinamik komponentni tushuntirish
  • LUTS ni qovuq toʻlish, siydik chiqarish va siydikdan keyingi simptomlarga tasniflash, IPSS ni qoʻllash
  • Tekshiruv hajmini asoslash: DRE, siydik tahlili, PSA, uroflowmetriya, qoldiq siydik, UT va urodinamika koʻrsatmalari
  • EAU/AUA boʻyicha davolash pogʻonalarini (kuzatuv, dori, jarrohlik) va operatsiya koʻrsatmalarini aytib berish
  • Dorilarning nojoʻya taʼsirlari va oʻzaro taʼsirlarini hisobga olib kuzatuv rejasini tuzish
02

Taʼrif, terminlar va epidemiologiya

  • Prostata yaxshi sifatli giperplaziyasi (benign prostatic hyperplasia, BPH) — gistologik tashxis: oʻtish zonasi va periuretral bezlarda stroma va bez epiteliysi hujayralari sonining ortishi. ICD-10: N40.
  • BPE (benign prostatic enlargement) — prostata hajmining kattalashishi; BPO (benign prostatic obstruction) — BPH sabab boʻlgan qovuq chiqish yoʻli obstruksiyasi, bosim–oqim tadqiqotida tasdiqlanadi; LUTS — bemor shikoyatlari.
  • Bu holatlar har doim mos kelmaydi: prostatasi katta erkakda LUTS boʻlmasligi, LUTS bor erkakda esa BPH boʻlmasligi mumkin.
  • Gistologik BPH yoshga qarab tez koʻpayadi va keksa erkaklarning aksariyatida topiladi; klinik LUTS ham yoshga qarab ortadi.
  • LUTS BPHga xos emas: sababi giperaktiv qovuq, neyrogen buzilish, siydik yoʻllari infeksiyasi, uretra strikturasi, tunda poliuriya, dorilar va boshqalar boʻlishi mumkin.
  • LUTS hayot sifatini pasaytiradi (uyqu buzilishi, tez-tez hojatxonaga borish), nokturiya yiqilish xavfini oshiradi; davolash koʻpincha bezovta qiluvchi simptom uchun kerak, prostata hajmi uchun emas.
03

Prostata zonalari va BPH patogenezi

  • McNeal zonalari: oʻtish (zona transitionalis; yoshda hajmining kichik qismi), markaziy, periferik (katta qismi), oldingi fibromuskulyar stroma. BPH oʻtish zonasi va periuretral bezlardan, saraton koʻproq periferik zonadan boshlanadi.
  • Oʻtish zonasi uretrani oʻrab turadi, shu sababli uning oʻsishi uretra lyumenini toraytiradi.
  • Androgenlar: stroma hujayralarida testosteron 5-alfa-reduktaza (2-tip) taʼsirida dihidrotestosteron (DHT)ga aylanadi; DHT androgen retseptori orqali proliferatsiya va apoptoz muvozanatini buzadi. BPH uchun ishlaydigan moyaklar va yosh zarur.
  • Boshqa omillar: estrogen/androgen nisbatining oʻzgarishi, stroma–epiteliy oʻzaro taʼsiri va oʻsish omillari, surunkali yalligʻlanish, metabolik sindrom (semizlik, insulin qarshiligi, yurak-qon tomir kasalliklari), irsiyat.
  • Kastratsiyadan oʻtganlarda va 5-alfa-reduktaza yetishmovchiligida BPH rivojlanmaydi — bu androgenlarning hal qiluvchi rolini koʻrsatadi.
  • Natija: stroma va epiteliy hujayralari sonining ortishi, apoptozning pasayishi.
04

Statik va dinamik komponent

KomponentMexanizmKlinik ahamiyatiDavolash nishoni
Statik Bez toʻqimasi oʻsishi uretrani mexanik siqadi Hajm progressiya va AUR xavfi bilan bogʻliq 5-alfa-reduktaza ingibitorlari; jarrohlik
Dinamik Stroma, kapsula va qovuq boʻyni silliq mushaklari tonusi (alfa-1A-retseptorlar) Simptomlar hajmga har doim mos emas; stress va kunning vaqtiga bogʻliq Alfa-1 blokerlar; PDE5 ingibitorlari
Qovuq javobi Detruzor gipertrofiyasi, giperaktivlik, keyin dekompensatsiya Qovuq toʻlish simptomlari (urgency, nokturiya); qoldiq siydik Obstruksiyani bartaraf etish; antimuskarinlar, beta-3 agonistlar
Prostatadan tashqari Tunda poliuriya, uyqu apnoesi, yurak yetishmovchiligi, diuretiklar Nokturiya prostatadan mustaqil boʻlishi mumkin Suyuqlik rejimi, desmopressin, asosiy kasallikni davolash
05

Qovuq chiqish yoʻli obstruksiyasi va detruzor oʻzgarishlari

  • Qovuq obstruksiyaga moslashadi: detruzor gipertrofiyasi, qovuq ichi bosimi ortishi; oqim sustlashadi, siydik chiqarish uzayadi.
  • Kollagen ortishi, mushak hujayralari va nerv oxirlarining oʻzgarishi → detruzor giperaktivligi (urgency, tezlik, nokturiya) — BOO bilan birga uchraydigan qovuq toʻlish simptomlarining asosiy mexanizmi.
  • Morfologik oʻzgarishlar: trabekulyatsiya, sellulalar va divertikullar, qovuq devori qalinlashishi.
  • Uzoq davom etgan obstruksiyada detruzor qisqaruvchanligi pasayadi (dekompensatsiya, kam faol detruzor): qoldiq siydik ortadi, oqim yanada sustlashadi.
  • Surunkali siydik ushlanishi: qovuq hajmi va qoldiq siydik katta; yuqori bosimli shaklda gidronefroz va buyrak yetishmovchiligi, toʻlib oqish (overflow) inkontinensiyasi rivojlanishi mumkin.
  • Qoldiq siydik infeksiya, qovuq toshlari va gematuriya xavfini oshiradi.
  • Obstruksiya bartaraf etilgach detruzor oʻzgarishlari qisman qaytadi; kam faol detruzor esa operatsiyadan keyin ham simptomni saqlab qolishi mumkin — urodinamika va bemorni oldindan ogohlantirish zarur.
06

LUTS tasnifi (ICS)

GuruhSimptomlarIzoh
Qovuq toʻlish (storage) Tezlik, urgency, nokturiya, urgency inkontinensiyasi Giperaktiv qovuq, BOO, tunda poliuriya natijasi; koʻpincha eng bezovta qiladi
Siydik chiqarish (voiding) Oqim sustligi, oqim ikkiga boʻlinishi, uzilib chiqish, kechikish, kuchanish, oxirgi tomchilash Obstruksiya yoki detruzor kuchsizligi; BPH uchun xos, lekin spetsifik emas
Siydikdan keyingi (post-micturition) Qovuq toʻliq boʻshamagan hissi, siydikdan keyingi tomchilash Qoldiq siydikni baholash kerak
07

Anamnez va IPSS shkalasi

  • Anamnez: simptom turi va davomiyligi, tungi siydik chiqarish soni, gematuriya, infeksiya, ogʻriq, shikast va operatsiyalar, nevrologik kasalliklar, qandli diabet, jinsiy funksiya (ED, eyakulyatsiya).
  • Dorilar: diuretiklar, antixolinergiklar, simpatomimetiklar (dekongestantlar), opioidlar, antidepressantlar, kalsiy kanallari blokerlari LUTS ni kuchaytirishi yoki siydik ushlanishiga olib kelishi mumkin.
  • IPSS (International Prostate Symptom Score = AUA Symptom Index, Barry, 1992): 7 savol (toʻliq boʻshamaslik hissi, tezlik, uzilib chiqish, urgency, oqim sustligi, kuchanish, nokturiya), har biri 0–5 ball; yigʻindi 0–35.
  • Ogʻirlik darajasi: 0–7 ball — yengil; 8–19 — oʻrtacha; 20–35 — ogʻir simptomlar.
  • Alohida savol — hayot sifati (QoL), 0–6: simptomlar qanchalik bezovta qiladi; davolash qarori faqat ballga emas, bezovtalik darajasiga ham bogʻliq.
  • IPSS dinamika va davolash samarasini baholashda foydali; shkalaning oʻzi BPH tashxisini isbotlamaydi.
08

Koʻrik va laborator tekshiruvlar

  • Qorin va genitaliya koʻrigi: toʻlgan qovuq, tashqi uretra teshigi (meatal stenoz, fimoz), churralar.
  • Raqamli rektal koʻrik (DRE): taxminiy hajm, konsistensiya, assimmetriya, tugunlar (saraton shubhasi), ogʻriq; sfinkter tonusi va perineal sezuvchanlik — nevrologik skrining.
  • DRE prostata hajmini aniq baholamaydi (UT bilan solishtirganda odatda kam baholaydi).
  • Siydik tahlili (dipstick/choʻkma): infeksiya, gematuriya, glyukozuriya, proteinuriya; gematuriya yoki infeksiyada avval shu sabab izlanadi.
  • PSA: BPHga xos emas; natija qarorni oʻzgartirsa va kutilayotgan umr yetarli boʻlsa oʻlchanadi; PSA prostata hajmi va progressiya xavfi bilan bogʻliq. Saratondan tashqari prostatit, siydik ushlanishi, kateter va muolajalar ham oshiradi.
  • Kreatinin: faqat buyrak yetishmovchiligi shubhasida (gidronefroz, katta qoldiq siydik); barchaga majburiy emas.
  • Ogʻriq (suprapubik, perineal) yoki isitma — infeksiya yoki prostatitni inkor qiling.
09

Asbobiy tekshiruvlar

  • Siydik chiqarish kundaligi (frequency-volume chart, 3 kun): kunduz va tunda soni va hajmi; tunda poliuriyani (tungi diurez sutkalik hajmning taxminan uchdan biridan koʻp) aniqlaydi. Nokturiya yoki qovuq toʻlish simptomlari ustun boʻlsa shart.
  • Uroflowmetriya: Qmax va oqim egri chizigʻi; ishonchlilik uchun siydik hajmi taxminan 150 mL dan kam boʻlmasin; Qmax ~10 mL/s dan past boʻlsa obstruksiya ehtimoli oshadi, ammo detruzor kuchsizligidan ajratmaydi.
  • Qoldiq siydik (PVR): transabdominal UT bilan; oʻlchovdan oʻlchovga oʻzgarishi mumkin.
  • UT: prostata hajmi (transabdominal yoki transrektal), oʻrta boʻlak, qovuq devori, toshlar, divertikullar; yuqori yoʻllar — gematuriya, katta PVR, kreatinin oshganda.
  • Urodinamika (bosim–oqim tadqiqoti): hammaga kerak emas. Operatsiyadan oldin tashxis noaniq boʻlsa: oqim saqlangan, hajm kam, PVR juda katta, juda yosh yoki juda keksa, nevrologik sabab shubhasi, oldingi operatsiya natijasiz.
  • Sistoskopiya: gematuriya, uretra strikturasi yoki qovuq oʻsmasi shubhasi, operatsiyani rejalashtirish.
10

Differensial tashxis va xavf belgilari

  • Differensial tashxis: giperaktiv qovuq, SYoI, prostatit/CPPS, uretra strikturasi, qovuq boʻyni kontrakturasi, prostata yoki qovuq saratoni (jumladan CIS), toshlar, neyrogen qovuq (diabet, Parkinson, MS), tunda poliuriya, dorilar.
  • Gematuriya, qaytalanuvchi infeksiya, ogʻriqli siydik chiqarish → sistoskopiya va yuqori yoʻllarni tekshirish.
  • Kutilmagan yuqori PSA yoki shubhali DRE → onkologik tekshiruv (MRI, biopsiya).
  • Nevrologik belgilar (oyoq zaifligi, perineal anesteziya, ichak va jinsiy funksiya buzilishi) → neyrogen qovuq, kauda equina sindromi.
  • Katta PVR + gidronefroz yoki kreatinin ortishi → shoshilinch drenaj va urolog maslahati.
  • Ogʻriq ustun simptom boʻlsa, bu BPH emas: prostatit/CPPS, toshlar yoki qovuq ogʻriq sindromini oʻylang.
11

Asoratlar va progressiya xavfi

  • Oʻtkir siydik ushlanishi (AUR) — SHOSHILINCH holat: ogʻriqli, toʻliq siydik chiqara olmaslik; kateterizatsiya (uretral, imkoni boʻlmasa suprapubik); keyin alfa-bloker fonida kateterni olib tashlab sinash yoki operatsiya.
  • Surunkali ushlanish (katta qoldiq siydik) → toʻlib oqish inkontinensiyasi, gidronefroz, buyrak yetishmovchiligi; drenajdan keyin postobstruktiv diurez mumkin (suyuqlik va elektrolitlarni nazorat qiling).
  • Qaytalanuvchi SYoI va prostatit, qovuq toshlari, qaytalanuvchi gematuriya (prostata venalaridan).
  • Qovuq divertikullari, trabekulyatsiya, detruzor dekompensatsiyasi.
  • Progressiya xavfi omillari: yosh, katta prostata hajmi, yuqori PSA, ogʻir simptomlar (IPSS), past Qmax, katta qoldiq siydik.
  • 5-ARI va kombinatsiyalangan davo xavf guruhidagi erkaklarda AUR va operatsiya ehtimolini kamaytiradi.
12

Tekshiruv va davolash algoritmi

  1. Anamnez, IPSS va QoL; dorilar roʻyxatini koʻrib chiqing; nokturiya yoki qovuq toʻlish simptomlari ustun boʻlsa siydik kundaligini oling.
  2. DRE, siydik tahlili; kerak boʻlsa PSA; infeksiya, gematuriya, saraton va neyrogen sababni inkor qiling.
  3. Uroflowmetriya, PVR, UT (hajm); murakkab holatlarda urodinamika va sistoskopiya.
  4. Mutlaq koʻrsatmalar (refrakter ushlanish, qaytalanuvchi infeksiya, toshlar, gematuriya, buyrak shikastlanishi) → operatsiya.
  5. Yengil yoki bezovta qilmaydigan simptomlar → taʼlim, turmush tarzi, kuzatuv (watchful waiting).
  6. Oʻrtacha–ogʻir simptomlar → dori: asosan siydik chiqarish simptomlari — alfa-bloker; katta prostata (xavf) — +5-ARI; ED bor — PDE5 ingibitori; qovuq toʻlish simptomlari qolsa — antimuskarin yoki beta-3 agonist; tunda poliuriya — desmopressin.
  7. Samara yoʻq, nojoʻya taʼsir yoki bemor xohishi → operatsiya (hajm, oʻrta boʻlak, antikoagulyant, eyakulyatsiyani saqlash xohishiga qarab).
  8. Kuzatuv: dori boshlangach 4–12 hafta, keyin yiliga bir marta yoki zarurat boʻlganda.
13

Konservativ yondashuv: kuzatuv va turmush tarzi

  • Faol kuzatuv (watchful waiting): yengil simptomlar yoki bezovta qilmaydigan oʻrtacha simptomlar, asoratlar yoʻq; bemorga taʼlim, tushuntirish, yillik nazorat.
  • Suyuqlik: kechqurun (uxlashdan bir necha soat oldin) kamaytirish; kofein va alkogolni cheklash; kunlik umumiy hajmni sozlash — haddan ortiq ham, juda kam ham emas.
  • Siydik chiqarish texnikasi: qovuqni oʻz vaqtida boʻshatish, ikki marta siydik chiqarish, tomchilashda siydikdan keyin uretrani «sogʻish», urgency uchun qovuq mashqlari.
  • Dorilarni qayta koʻrib chiqish: diuretiklarni kunning birinchi yarmiga koʻchirish; dekongestantlar, antixolinergiklar va boshqalarni almashtirish yoki toʻxtatish.
  • Ich qotishi, semizlik, faollik: ich qotishini davolash, vazn kamaytirish va jismoniy faollik LUTS ni yengillashtirishi mumkin; uyqu apnoesini aniqlang.
  • Fitoterapiya: dalillar qarama-qarshi (Serenoa repens ekstraktlari), birinchi qator hisoblanmaydi.
14

Dori vositalari sinflari

Sinf (INN)Taʼsir va foydaNojoʻya taʼsir / ehtiyotQachon
Alfa-1 blokerlar (tamsulosin, alfuzosin, doksazosin, silodozin, terazosin) Silliq mushak tonusi ↓; tez (kun–hafta) samara; prostata hajmiga taʼsir yoʻq Bosh aylanishi, ortostatik gipotenziya, eyakulyatsiya buzilishi; IFIS Oʻrtacha–ogʻir LUTS; birinchi qator
5-alfa-reduktaza ingibitorlari (finasterid, dutasterid) DHT ↓, prostata kichrayadi; AUR va operatsiya xavfi ↓; samara 3–6 oyda Libido ↓, ED, eyakulyatsiya buzilishi, ginekomastiya; PSA ~2 baravar ↓ LUTS + kattalashgan prostata
PDE5 ingibitorlari (tadalafil 5 mg/kun) Silliq mushak boʻshashishi; IPSS yaxshilanadi, Qmax kam; ED ga foydali Bosh ogʻrigʻi, dispepsiya, qizarish; nitratlar bilan mutlaq mumkin emas LUTS ± ED
Antimuskarinlar (solifenasin, tolterodin, fesoterodin, trospiy, oksibutinin) Detruzor giperaktivligi ↓: urgency, tezlik, UUI Quruq ogʻiz, ich qotishi, PVR ↑ va AUR xavfi, kognitiv taʼsir (keksalarda) Qovuq toʻlish simptomlari qolsa — qoʻshiladi
Beta-3 agonistlar (mirabegron, vibegron) Detruzorni boʻshashtiradi; antixolinergik taʼsirsiz Mirabegron: AQB ↑, CYP2D6 ingibitori; PVR nazorati Qovuq toʻlish simptomlari; muqobil yoki qoʻshimcha
Desmopressin (sublingval) Tunda poliuriya: tungi diurezni kamaytiradi Giponatriemiya — natriy nazorati; yurak yetishmovchiligi, diuretik, buyrak kasalligida mumkin emas Nokturiya (tunda poliuriya)
15

Kombinatsiya, nojoʻya taʼsirlar va oʻzaro taʼsirlar

  • Alfa-bloker + 5-ARI: oʻrtacha–ogʻir LUTS, kattalashgan prostata (hajm, PSA) va progressiya xavfi yuqori boʻlganda; uzoq muddatli tadqiqotlarda (MTOPS, CombAT) kombinatsiya monoterapiyadan koʻra progressiya, AUR va operatsiya xavfini koʻproq kamaytirgan.
  • Alfa-bloker + PDE5 ingibitori: gipotenziya xavfi — past dozadan boshlang, ortostatik holatni kuzating; PDE5 ingibitorlari nitratlar bilan mutlaq mumkin emas.
  • Alfa-bloker + antimuskarin yoki beta-3 agonist: alfa-bloker bilan qovuq toʻlish simptomlari qolsa; PVR va AUR xavfini kuzating.
  • IFIS (intraoperative floppy iris syndrome): alfa-blokerlar, ayniqsa tamsulosin bilan bogʻliq; oftalmologni ogohlantiring, katarakta operatsiyasi oldidan davoni boshlamang.
  • Gipotenziya: alfa-blokerlar antigipertenziv dorilar bilan; doksazosin va terazosin dozasi bosqichma-bosqich oshiriladi; silodozin va tamsulosin eyakulyatsiya buzilishini (retrograd, anejakulyatsiya) koʻproq beradi.
  • CYP3A4 kuchli ingibitorlari (ketokonazol, klaritromitsin, ritonavir) tamsulosin, silodozin, tadalafil darajasini oshiradi; silodozin ular bilan berilmaydi.
  • 5-ARI: PSA taxminan ikki baravar kamayadi — 6–12 oy davodan keyin natijani 2 ga koʻpaytirib talqin qiling; PSA ning doimiy oshishi saraton belgisi boʻlishi mumkin. Homilador ayol maydalangan tabletkaga tegmasligi kerak.
16

Operatsiya koʻrsatmalari

  • Koʻrsatmalar (EAU): dori yordam bermagan yoki koʻtarilmagan oʻrtacha–ogʻir LUTS; refrakter ushlanish (kateterisiz sinov bajarilmadi); qaytalanuvchi SYoI; qovuq toshi; 5-ARI ga javob bermaydigan gematuriya; BOO tufayli buyrak shikastlanishi.
  • Bemor xohishi: dorini uzoq muddat ichishni istamaslik, nojoʻya taʼsirlar (jumladan jinsiy) yoki dori samarasizligi.
  • Operatsiyadan oldin: tashxisni tasdiqlash (uroflowmetriya, PVR; kerak boʻlsa urodinamika), saratonni inkor qilish, antikoagulyant va yurak-qon tomir holatini baholash.
  • Usul tanlovi: prostata hajmi, oʻrta boʻlak, yosh va umumiy holat, antikoagulyant qabul qilish, eyakulyatsiyani saqlash xohishi, jarrohning tajribasi va uskuna mavjudligi.
  • Shoshilinch holatlar: siydik ushlanishi, urosepsis, ogʻir gidronefroz yoki buyrak yetishmovchiligi → avval drenaj.
  • Bemorga kutilayotgan natija va xavflarni tushuntiring: retrograd eyakulyatsiya, dizuriya, inkontinensiya, qayta operatsiya ehtimoli.
17

Jarrohlik usullarini taqqoslash

UsulQoʻllanishiAfzalligiKamchiligi / xavfi
TURP (monopolyar yoki bipolyar) Oʻrtacha hajm (taxminan 30–80 mL); taqqoslash standarti Koʻp yillik dalillar; simptomlar tez yaxshilanadi Qon ketishi, TUR sindromi (monopolyar), retrograd eyakulyatsiya, striktura
Lazer enukleatsiya (HoLEP, ThuLEP) Hajmga bogʻliq emas; ochiq operatsiyaga muqobil Qon yoʻqotish kam; antikoagulyantda ham mumkin; gistologiya uchun toʻqima Oʻrganish egri chizigʻi uzun; vaqtincha stress inkontinensiya; retrograd eyakulyatsiya
Lazer vaporizatsiya (PVP, diod, tuliy) Kichik–oʻrtacha hajm; yuqori xavfli bemorlar Qon ketishi kam; qisqa gospitalizatsiya Gistologiya uchun toʻqima yoʻq; dizuriya; samara chidamliligi lazerga qarab farq qiladi
Ochiq (oddiy) prostatektomiya Katta prostata (EAU: taxminan 80 mL dan katta), enukleatsiya imkoni yoʻq boʻlsa Katta adenomada eng uzoq muddatli samara Qon yoʻqotish, uzoq yotish, infeksiya
TUIP (prostata kesmasi) Kichik prostata (taxminan 30 mL dan kam), oʻrta boʻlaksiz Eyakulyatsiya koʻpincha saqlanadi; qisqa operatsiya Qayta operatsiya xavfi yuqoriroq
Minimal invaziv: uretra «lifti», suv bugʻi, aquablation, PAE Tanlangan bemorlar; hajm va oʻrta boʻlak cheklovlari Eyakulyatsiya koʻpincha saqlanadi; tiklanish tez Qayta davolash ehtimoli yuqoriroq (ayrim usullarda); uzoq muddatli dalillar kam
18

Kuzatuv

  • Faol kuzatuv: 6 oydan keyin, soʻng yiliga bir marta — IPSS, QoL, kerak boʻlsa uroflowmetriya va PVR; asorat yoki simptom ogʻirlashsa davoga oʻting.
  • Dori boshlangach 4–6 hafta (AUA: 4–12 hafta) keyin: samara (IPSS), nojoʻya taʼsirlar, AQB; keyin yiliga bir marta yoki zarurat boʻlsa.
  • 5-ARI: samara 3–6 oydan keyin baholanadi; boshlangʻich PSA ni yozib qoʻying.
  • Antimuskarin yoki beta-3 agonist qoʻshilganda: PVR va ushlanish belgilari; antimuskarinlarda kognitiv holat.
  • Operatsiyadan keyin: kateterni olish, 4–6 haftada IPSS, Qmax, PVR; striktura, inkontinensiya, qon ketishi, eyakulyatsiya; PSA nazorati.
  • Davo samarasiz boʻlsa tashxisni qayta koʻrib chiqing: urodinamika, kam faol detruzor, nevrologik sabab, saraton.
  • Bemorga shoshilinch murojaat belgilarini ayting: siydik chiqara olmaslik, ogʻriq bilan gematuriya, isitma.
19

Asosiy klinik xulosalar

  • BPH — gistologik tashxis (ICD-10: N40); klinik muammo — LUTS, BPE va BPO ning birga yoki alohida uchrashi; LUTS BPHga xos emas.
  • Patogenez: oʻtish zonasi va DHT; statik (hajm) va dinamik (alfa-1 tonus) komponent; uzoq obstruksiya detruzor oʻzgarishlariga olib keladi.
  • Baholash: anamnez + IPSS (0–7 yengil, 8–19 oʻrtacha, 20–35 ogʻir) + QoL, DRE, siydik tahlili; PSA tanlab; uroflowmetriya, PVR, UT; urodinamika — tanlangan holatlarda.
  • Davolash pogʻonalari: turmush tarzi va kuzatuv → alfa-bloker ± 5-ARI (katta prostata) ± PDE5 ingibitori ± antimuskarin/beta-3 agonist; nokturiya uchun desmopressin.
  • Esda tuting: IFIS, gipotenziya (alfa-bloker + PDE5i), 5-ARI da PSA ~2 baravar pasayadi, jinsiy nojoʻya taʼsirlar, antimuskarinlarda PVR va kognitiv xavf.
  • Operatsiya: refrakter ushlanish, qaytalanuvchi infeksiya, toshlar, gematuriya, buyrak shikastlanishi yoki dorining samarasizligi; usul hajm va xavf omillariga qarab tanlanadi (TURP, lazer enukleatsiya, ochiq).
  • Oʻtkir siydik ushlanishi — shoshilinch holat; kuzatuv: 4–6 haftada, keyin yiliga bir marta.
20

Bilimni tekshirish

1BPH asosan prostataning qaysi qismidan rivojlanadi?
  1. Periferik zona
  2. Oʻtish zonasi va periuretral bezlar
  3. Markaziy zona
  4. Oldingi fibromuskulyar stroma

Javob: B. BPH oʻtish zonasi va periuretral bezlarda boshlanadi va uretrani siqadi; saraton esa koʻproq periferik zonada.

2IPSS yigʻindisi 22 ball. Bu qaysi ogʻirlik darajasiga mos?
  1. Yengil (0–7)
  2. Oʻrtacha (8–19)
  3. Ogʻir (20–35)
  4. IPSS ogʻirlikni baholamaydi

Javob: C. 20–35 ball ogʻir simptomlarni bildiradi; qaror QoL (bezovtalik) ni ham hisobga olib qabul qilinadi.

35-alfa-reduktaza ingibitori qabul qilayotgan erkakda 12 oydan keyin PSA 1,5 ng/mL. Qanday talqin qilinadi?
  1. Normal, eʼtibor berilmaydi
  2. Taxminan 2 ga koʻpaytirib (≈3,0 ng/mL) talqin qilinadi
  3. Davo darhol toʻxtatiladi
  4. 5-ARI PSA ga taʼsir qilmaydi

Javob: B. 5-ARI PSA ni taxminan ikki baravar kamaytiradi, shuning uchun natija 2 ga koʻpaytirib baholanadi.

4Katarakta operatsiyasi rejalashtirilgan erkakda qaysi dori guruhi IFIS xavfini oshiradi?
  1. 5-alfa-reduktaza ingibitorlari
  2. PDE5 ingibitorlari
  3. Beta-3 agonistlar
  4. Alfa-1 blokerlar

Javob: D. Alfa-1 blokerlar (ayniqsa tamsulosin) operatsiya paytida «dangasa iris» sindromiga olib kelishi mumkin.

5Quyidagilardan qaysi biri BPH da operatsiya uchun koʻrsatma hisoblanadi?
  1. IPSS 6 ball, bezovtalik yoʻq
  2. Prostata DRE da biroz kattalashgan
  3. Refrakter siydik ushlanishi yoki qaytalanuvchi SYoI
  4. 5-ARI dan keyin PSA pasayishi

Javob: C. Refrakter ushlanish, qaytalanuvchi infeksiya, toshlar, gematuriya va buyrak shikastlanishi operatsiya koʻrsatmalari.

6Qaysi dori nitratlar bilan birga qoʻllanmaydi?
  1. Tamsulosin
  2. Finasterid
  3. Tadalafil
  4. Mirabegron

Javob: C. PDE5 ingibitorlari nitratlar bilan birga qoʻllanganda keskin gipotenziya xavfi bor — bu mutlaq qarshi koʻrsatma.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS, 2024
  • AUA Guideline: Benign Prostatic Hyperplasia / LUTS, 2023
  • Barry M.J. et al. AUA Symptom Index, J Urol, 1992
  • McNeal J.E. «Zonal anatomy of the prostate», Prostate, 1981
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (510 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish