Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Buyrak-tosh kasalligi (urolitiaz): tashxis, davolash va profilaktika

Tosh turlari va hosil boʻlish sharoitlari, buyrak sanchigʻida shoshilinch yordam, tasvirlash, hajmi va joylashuviga qarab davolash (ESWL, URS, PCNL), asoratlar va metabolik profilaktika.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

27 slayd · 513 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Buyrak-tosh kasalligi (urolitiaz): tashxis, davolash va profilaktika
01

Taqdimot maqsadlari

  • Tosh turlarini (kalsiy oksalat, kalsiy fosfat, siydik kislotasi, struvit, sistin) va ularning hosil boʻlish sharoitlarini tushuntirish
  • Xavf omillarini aniqlash va metabolik tekshiruv hajmini belgilash
  • Buyrak sanchigʻini tanish va EAU tavsiyalariga koʻra tasvirlash usulini tanlash
  • Shoshilinch yordam tartibini bilish: ogʻriqni qoplash, tibbiy chiqarish terapiyasi va infeksiyalangan obstruksiyada dekompressiya
  • Toshning hajmi va joylashuviga qarab davolash usulini (kuzatuv, ESWL, URS, PCNL) tanlash
  • Asoratlarni, qaytalanishning oldini olish choralarini va kuzatuv rejasini bilish
02

Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya

  • Urolitiaz (urolithiasis, nephrolithiasis) — siydik yoʻllarida konkrementlar (toshlar) hosil boʻlishi. ICD-10: N20 (buyrak va siydik yoʻli toshlari), N21 (pastki siydik yoʻllari toshlari), N23 (aniqlanmagan buyrak sanchigʻi).
  • Keng tarqalgan kasallik; uchrash chastotasi mintaqa, iqlim, ovqatlanish va irsiyatga qarab sezilarli farq qiladi. Erkaklarda ayollarga nisbatan koʻproq uchraydi, ammo farq kamayib bormoqda.
  • Toshlarning aksariyati kalsiyli toshlardir (asosan kalsiy oksalat).
  • Qaytalanish koʻp uchraydi: profilaktikasiz kasallik koʻpincha bir necha yil ichida takrorlanadi, shuning uchun har bir bemorda qaytalanish xavfini baholash kerak.
  • Semizlik, metabolik sindrom va 2-tur qandli diabet bilan bogʻliq holda kasallanish ortib bormoqda.
  • Asoratlari: oʻtkir ogʻriq, obstruksiya, infeksiya va buyrak funksiyasining pasayishi; ish qobiliyatiga va hayot sifatiga taʼsir qiladi.
03

Tosh hosil boʻlish mexanizmlari

  • Asosiy shart — siydikda tosh hosil qiluvchi moddalarning oʻta toʻyinishi (supersaturation): kristallar yadrosi (nukleatsiya) → oʻsish va agregatsiya → buyrak toʻqimasi yoki siydik yoʻllariga yopishish.
  • Kalsiy oksalat toshlarining koʻpi papilla yuzasidagi kalsiy fosfat plaklaridan (Randall plaklari) boshlanadi, degan nazariya keng tarqalgan.
  • Ingibitorlar: sitrat, magniy, uromodulin (Tamm–Horsfall oqsili), pirofosfat; ularning kamayishi (masalan, gipositraturiya) tosh xavfini oshiradi.
  • Siydik hajmining kamayishi barcha tosh turlarida konsentratsiyani oshiradi — eng muhim va tuzatiladigan omil.
  • Siydik pH tosh turini belgilaydi: kislotali pH — siydik kislotasi toshlari (sistin ham yomon eriydi); ishqoriy pH — kalsiy fosfat va struvit.
  • Infeksiya toshlari ureaza hosil qiluvchi bakteriyalar (Proteus, Klebsiella va boshqalar) mochevinani parchalab, siydikni ammiak bilan ishqorlashidan paydo boʻladi.
04

Tosh turlari: tarkibi va hosil boʻlish sharoitlari

Tosh turiTarkibi va sharoit (siydik pH)Rentgen / KT va izoh
Kalsiy oksalat Eng koʻp uchraydi; giperkalsiuriya, giperoksaluriya, gipositraturiya; pH odatda kislotali yoki neytral Rentgen-kontrastli; monogidrat (vevellit) ESWL ga chidamliroq
Kalsiy fosfat (apatit, bruvshit) Ishqoriy siydik (pH yuqori), distal buyrak kanalchalari atsidozi, birlamchi giperparatiroidizm Rentgen-kontrastli; bruvshit ESWL ga juda chidamli
Siydik kislotasi (urat) Doimiy kislotali siydik (pH odatda 5,5 dan past), giperurikozuriya, podagra, metabolik sindrom Oddiy rentgenda koʻrinmaydi, KT da koʻrinadi; ishqorlash bilan erishi mumkin
Struvit (magniy-ammoniy-fosfat) Ureazali bakteriyalar (Proteus, Klebsiella); siydik ishqoriy (pH > 7); marjonsimon (staghorn) shakl Rentgen-kontrastli; infeksiya toshi, toʻliq olib tashlash shart
Sistin Irsiy sistinuriya (otosom-retsessiv); kislotali siydikda kam eriydi; qaytalanuvchi, koʻpincha yosh bemorlarda Zaif kontrastli; siydikda olti burchakli kristallar
05

Xavf omillari

  • Umumiy: siydik hajmining kamligi (suvsizlanish, issiq iqlim va ish sharoiti), semizlik, metabolik sindrom, 2-tur diabet, oilaviy anamnez.
  • Ovqatlanish: ortiqcha hayvon oqsili va osh tuzi, oksalatga boy mahsulotlar, shirin gazli ichimliklar; kalsiy isteʼmolining kamligi ham xavfni oshiradi.
  • Metabolik: giperkalsiuriya, giperoksaluriya (ichak kasalliklari va bariatrik jarrohlikdan keyin ham), gipositraturiya, giperurikozuriya, birlamchi giperparatiroidizm, distal buyrak kanalchalari atsidozi, sistinuriya.
  • Anatomik: siydik oqimi buzilishi (jom–siydik yoʻli birikmasi stenozi, taqasimon buyrak, kaliks divertikuli, meduller gubkasimon buyrak), takroriy siydik infeksiyalari.
  • Dorilar: topiramat, atsetazolamid, indinavir, triamteren; yuqori dozali C vitamini; kalsiy va D vitamini qoʻshimchalarini nazoratsiz qabul qilish.
  • EAU boʻyicha yuqori xavfli guruh: bolalar va oʻsmirlar, yagona buyrak, nefrokalsinoz, urat/ struvit/ sistin toshlari, ichak kasalliklari yoki bariatrik jarrohlik, kanalchalar atsidozi, irsiy kasalliklar.
  • Yuqori xavfli bemorda tosh qaytalanishi va buyrak funksiyasi yoʻqolishi ehtimoli yuqori — kengaytirilgan metabolik tekshiruv shart.
06

Metabolik tekshiruv (EAU yondashuvi)

  • Barcha bemorlarda: anamnez (oila, dorilar, ovqatlanish, suyuqlik), tasvirlash va toshni tahlil qilish — infraqizil spektroskopiya yoki rentgen difraksiyasi (kimyoviy usul tavsiya etilmaydi).
  • Qonda: kreatinin, albumin bilan tuzatilgan (yoki ionlashgan) kalsiy, siydik kislotasi.
  • Siydikda: umumiy tahlil (pH, qon, leykotsitlar, nitrit), choʻkma; infeksiya shubhasida ekma.
  • Yuqori xavfli yoki qaytalanuvchi bemorlarda: PTH (kalsiy yuqori boʻlsa), 24 soatlik siydik (hajm, pH, kalsiy, oksalat, sitrat, urat, natriy, kreatinin), kerak boʻlsa genetik tekshiruv (sistinuriya, birlamchi giperoksaluriya).
  • 24 soatlik siydik toshli epizoddan bir necha hafta oʻtgach va odatiy ovqatlanish sharoitida yigʻiladi; natijalar bir martalik emas, takroriy tekshirish ishonchliroq.
  • Past xavfli bemorlarda cheklangan tekshiruv va umumiy profilaktika yetarli boʻlishi mumkin.
07

Klinik koʻrinish va differensial tashxis

  • Buyrak sanchigʻi (colica renalis): bel yoki yon tomonda keskin, toʻlqinsimon ogʻriq; chov, urugʻ xaltasi yoki katta uyat lablariga tarqaladi; bemor joyida tinch yotolmaydi (peritonitdan farqi), koʻngil aynishi, qusish.
  • Gematuriya (koʻpincha mikroskopik). Toshning siydik pufagiga yaqin joylashuvida — dizuriya, tez-tez va shoshilinch siydik chiqarish.
  • Siydik yoʻlining torayish joylari: jom–siydik yoʻli birikmasi, yonbosh tomirlarni kesib oʻtish joyi, siydik yoʻlining pufakka quyilishi — toshlar koʻpincha shu yerlarda toʻxtaydi.
  • Belgisiz toshlar tasodifan (UT yoki KT paytida) topilishi mumkin.
  • Xavfli belgilar: isitma yoki titroq, yagona buyrak, ikki tomonlama obstruksiya, buyrak funksiyasi pasayishi, homiladorlik, davolanmaydigan ogʻriq yoki qusish.
  • Differensial: oʻtkir appenditsit, divertikulit, oʻt pufagi sanchigʻi, qorin aortasi anevrizmasi (ayniqsa yoshi katta erkakda), ektopik homiladorlik, tuxumdon burilishi, moyak burilishi, pielonefrit, bel mushaklari ogʻriqlari, zoster.
08

Tasvirlash tekshiruvlari (EAU)

  • Dastlab anamnez va siydik tahlili; ogʻriqni qoplash tasvirlashni kutmasdan boshlanadi.
  • Ultratovush (UT) — nurlanishsiz birinchi usul: gidronefroz va buyrak toshlarini koʻrsatadi; siydik yoʻli toshlarini koʻrish qiyin. Homilador ayollar va bolalarda birinchi tanlov.
  • Nokontrast past dozali KT — tosh tashxisi uchun eng sezgir va aniq usul; UT natijasi noaniq yoki manfiy boʻlganda, isitma, yagona buyrak yoki tashxis shubhali boʻlganda tavsiya etiladi.
  • KT dagi zichlik (HU) tosh tarkibi va ESWL samaradorligi haqida fikr beradi (masalan, urat toshlari past zichlikda).
  • KUB (qorin boʻshligʻi umumiy rentgenogrammasi): kontrastli toshlarni koʻrsatadi, urat toshlarini koʻrsatmaydi; dinamik kuzatuvda UT bilan birga qoʻllanadi.
  • Kontrastli KT yoki urografiya — PCNL oldidan anatomiyani aniqlash uchun; ekskretor urografiya koʻp markazlarda KT bilan almashtirilgan.
  • Homiladorlikda: UT, noaniq boʻlsa MRT, zarur boʻlsagina past dozali KT. Isitma yoki yagona buyrakli sanchiqda tasvirlash shoshilinch bajariladi.
09

Sanchiqda ogʻriqni qoplash va tibbiy chiqarish terapiyasi

  • Birinchi qator — NSAID (diklofenak, ibuprofen, metamizol kabi): ogʻriqni samarali qoplaydi va qoʻshimcha analgeziya ehtiyojini kamaytiradi.
  • NSAID ga ehtiyot boʻlish: buyrak funksiyasi pasayishi yoki gipovolemiya, oshqozon-ichak yarasi va qon ketishi, yuqori yurak-qon tomir xavfi, homiladorlik (ayniqsa 3-trimestr). Bunda parasetamol yoki opioidlar tanlanadi.
  • Opioidlar (tramadol, gidromorfon kabi) — ikkinchi qator yoki NSAID mumkin boʻlmaganda; petidin (meperidin) tavsiya etilmaydi. Zarur boʻlsa antiemetik.
  • Katta hajmli infuziya (forsirlangan diurez) sanchiqni yengillashtirmaydi; faqat suvsizlanishda suyuqlik beriladi.
  • Tibbiy chiqarish terapiyasi (MET): tanlangan bemorlarda — asoratsiz distal siydik yoʻli toshi (odatda 5 mm dan katta), ogʻriq nazoratda, infeksiya va jiddiy obstruksiya yoʻq — alfa-blokator (tamsulozin kabi).
  • MET dalillari bahsli (soʻnggi yirik tadqiqotlarda foyda kam), preparat bu koʻrsatma uchun «off-label»; bemorga aytib, birgalikda qaror qabul qiling.
  • Kichik toshlarning koʻpi oʻzi chiqadi; kuzatuv odatda bir necha hafta, ogʻriq nazoratda boʻlsa va infeksiya hamda jiddiy obstruksiya asorati boʻlmasa.
10

Oʻtkir buyrak sanchigʻi: bosqichma-bosqich yondashuv

  1. Ogʻriqni darhol qoplang (NSAID, kerak boʻlsa opioid); hayotiy koʻrsatkichlar, harorat, qon bosimini baholang.
  2. Siydik tahlili va ekma, qonda kreatinin, leykotsitlar, CRP; ayollarda homiladorlikni inkor eting.
  3. Tasvirlash: UT (± KUB); noaniqlik, isitma yoki yagona buyrak boʻlsa — nokontrast past dozali KT.
  4. Xavfli belgilar bormi (infeksiya + obstruksiya, yagona buyrak, ikki tomonlama obstruksiya, buyrak shikastlanishi, bosilmaydigan ogʻriq)? Ha → shoshilinch dekompressiya (stent yoki nefrostoma) + antibiotik.
  5. Yoʻq → kichik distal tosh (≤ 10 mm): konservativ usul (MET), kuzatuv va takroriy tasvirlash.
  6. Konservativ usul samarasiz (ogʻriq, tosh oʻsishi, obstruksiya, infeksiya) yoki tosh > 10 mm → faol davolash (ESWL yoki URS; jadvalga qarang).
  7. Chiqqan yoki olingan toshni tahlilga yuboring; xavf darajasini belgilab, metabolik tekshiruv va profilaktikani rejalashtiring.
11

SHOSHILINCH: infeksiyalangan obstruksiya

  • Isitma yoki titroq + toshli obstruksiya — shoshilinch holat: pionefroz, urosepsis va septik shok xavfi.
  • Birinchi navbatda siydik oqimini tiklash (dekompressiya): siydik yoʻli stenti yoki perkutan nefrostomiya. EAU boʻyicha ikkala usul teng samarali — tezroq va xavfsizroq bajariladigani tanlanadi.
  • Antibiotikdan oldin siydik va qon ekmasi (kechiktirmasdan), soʻng parenteral keng spektrli antibiotik, suyuqlik bilan reanimatsiya, monitoring.
  • Toshni aniq davolash (ESWL, URS, PCNL) infeksiya bartaraf etilgunga va antibiotik kursi tugagunga qadar kechiktiriladi.
  • Infeksiyalangan obstruksiyada toshni darhol parchalash tavsiya etilmaydi — bakteriemiya va sepsis xavfi.
  • Boshqa dekompressiya koʻrsatmalari: yagona buyrak yoki ikki tomonlama obstruksiya fonida buyrak shikastlanishi, bosilmaydigan ogʻriq yoki qusish.
12

Davolash tanlovi: tosh joylashuvi va hajmiga qarab

Joylashuv / hajmBirinchi tanlovMuqobil va izoh
Buyrak, belgisiz kaliks toshi Faol kuzatuv Oʻsish, simptom, obstruksiya, infeksiya yoki bemor xohishida davolanadi
Buyrak, ≤ 20 mm (pastki kaliksdan tashqari) ESWL yoki RIRS (egiluvchan ureteroskop + lazer) Kichik toshda ESWL qulay; PCNL — muqobil
Buyrak pastki kaliksi, > 10 mm RIRS yoki PCNL ESWL samaradorligi past; qattiq tosh va uzun, tor kaliks — salbiy omil
Buyrak, > 20 mm (marjonsimon ham) PCNL RIRS yoki ESWL — faqat PCNL imkonsiz boʻlsa; marjonsimon: toʻliq olib tashlash
Siydik yoʻli, proksimal, ≤ 10 mm ESWL yoki URS Avval MET bilan kuzatuv mumkin (asoratsiz holatda)
Siydik yoʻli, proksimal, > 10 mm URS (retrograd yoki antegrad) yoki ESWL URS da toshsiz boʻlish koʻproq; ESWL kamroq invaziv
Siydik yoʻli, oʻrta va distal, ≤ 10 mm URS yoki ESWL Avval MET bilan kuzatuv; URS da toshsiz boʻlish ehtimoli yuqori
Siydik yoʻli, oʻrta va distal, > 10 mm URS (lazer litotripsiya) ESWL — muqobil
13

Usullar: ESWL, URS (lazer) va PCNL

  • ESWL (ekstrakorporal zarba-toʻlqin litotripsiyasi): noinvaziv. Qarshi koʻrsatmalar: homiladorlik, tuzatilmagan koagulopatiya, nazoratsiz siydik infeksiyasi, toshdan pastda obstruksiya, aorta yoki buyrak arteriyasi anevrizmasi.
  • ESWL kamchiliklari: takroriy seanslar, parchalardan hosil boʻlgan «tosh yoʻli» (Steinstrasse), qoldiq boʻlaklar. Bruvshit, sistin, kalsiy oksalat monogidrat va katta teri–tosh masofasi samaradorlikni pasaytiradi.
  • URS / RIRS: toshni koʻrib turib parchalash; holmiy:YAG lazer standart; asoratsiz holatlarda stent qoʻyish majburiy emas.
  • URS xavflari: siydik yoʻli shikastlanishi yoki teshilishi, kechki striktura, sepsis, qon ketish; oldin siydik ekmasi va infeksiyani davolash shart.
  • PCNL: bel orqali perkutan kirish bilan toshni parchalab chiqarish; katta, marjonsimon va murakkab toshlar uchun birinchi qator.
  • PCNL xavflari: qon ketishi (transfuziya), sepsis, qoʻshni aʼzolar (plevra, ichak) shikastlanishi, qoldiq tosh. Qarshi koʻrsatma: davolanmagan siydik infeksiyasi, tuzatilmagan koagulopatiya.
  • Qoldiq boʻlaklar: juda kichiklari (≤ 4 mm) klinik ahamiyatsiz boʻlishi mumkin, lekin kuzatiladi; infeksiya toshi va yuqori xavfli bemorlarda maqsad — toʻliq toshsizlik.
14

Asoratlar

  • Obstruksiya va gidronefroz → oʻtkir buyrak shikastlanishi; uzoq davom etgan obstruksiya parenxima atrofiyasi va surunkali buyrak kasalligiga olib kelishi mumkin.
  • Infeksiya: pielonefrit, pionefroz, buyrak abssessi, urosepsis (shoshilinch). Struvit toshlar infeksiyani doimiy saqlaydi.
  • Siydik yoʻli striktura: toshning uzoq turishi yoki endoskopik muolajadan keyin.
  • ESWL dan keyin: Steinstrasse, buyrak atrofi gematomasi (kam), gematuriya, ogʻriq.
  • URS va PCNL dan keyin: perforatsiya, striktura, qon ketish, sepsis; stent bilan bogʻliq simptomlar (ogʻriq, shoshilinch siydik chiqarish, gematuriya) va unutilgan stent (inkrustatsiya).
  • Dori asoratlari: NSAID — buyrak va oshqozon-ichak; alfa-blokator — ortostatik gipotenziya.
  • Surunkali buyrak kasalligi xavfi yuqori: qaytalanuvchi va ikki tomonlama toshlar, sistin va struvit toshlari, yagona buyrak.
15

Profilaktika: umumiy choralar

  • Barcha bemorlar uchun: yetarli suyuqlik — siydik hajmini kamida taxminan 2,5 L/sutka ga yetkazish (odatda 2,5–3 L ichimlik), kun davomida teng taqsimlab; siydik rangi och boʻlsin.
  • Asosiy ichimlik — suv; shakarli gazli ichimliklardan (ayniqsa fosfor kislotali) chetlaning; sitrusli sharbatlar (limon) gipositraturiyada foydali boʻlishi mumkin.
  • Kalsiyli toshlarda kalsiy isteʼmolini meʼyorda saqlang (EAU: kuniga taxminan 1000–1200 mg, ovqat bilan): kalsiyni cheklash xavfni oshiradi.
  • Osh tuzini cheklash, hayvon oqsilini meʼyorlash, oksalatga boy mahsulotlarni (shpinat, raven, yongʻoq) ortiqcha isteʼmol qilmaslik, meva va sabzavotni koʻpaytirish.
  • Tana vaznini va metabolik sindromni nazorat qilish; yuqori dozali C vitaminidan ehtiyot boʻlish.
  • Urat toshlarida hayvon oqsili va purinlarni (ichki aʼzolar, goʻsht ekstraktlari) kamaytirish, siydikni ishqorlash.
  • Bemorga tushuntiring: tosh qaytalanuvchi kasallik, profilaktika uzoq muddatli va kundalik odatlarga bogʻliq.
16

Metabolik buzilishga qarab profilaktika (umumiy tamoyillar)

Buzilish / tosh turiAsosiy chora (umumiy daraja)Eslatma
Giperkalsiuriya (kalsiyli toshlar) Tiazid diuretiklari (gidroxlortiazid, xlortalidon, indapamid) + tuz cheklash Kaliy, urat va glyukozani nazorat qiling
Gipositraturiya Ishqoriy sitratlar (kaliy sitrat), sitrusli ichimliklar Buyrak yetishmovchiligi va giperkaliemiyada ehtiyotkor boʻling
Giperurikozuriya (kalsiyli toshlar) Allopurinol (yoki febuksostat) + purinlarni kamaytirish Allopurinol: teri reaksiyalari xavfi; dozani buyrak funksiyasiga moslang
Siydik kislotasi toshlari Siydikni ishqorlash (kaliy sitrat); giperurikozuriyada allopurinol Ishqorlash toshni eritishi mumkin; siydik pH nazorat qilinadi
Giperoksaluriya Ichak sababli: kalsiy ovqat bilan, kam oksalatli parhez, suyuqlik; birlamchi: piridoksin, mutaxassis Ichak kasalliklari va bariatrik jarrohlikdan keyin koʻproq
Birlamchi giperparatiroidizm Paratireoidektomiya Endokrinolog bilan hamkorlik
Sistinuriya Koʻp suyuqlik, ishqorlash; tiollar (tiopronin, D-penitsillamin) Mutaxassis nazorati; tiollarning nojoʻya taʼsirlari koʻp
Struvit (infeksiya) toshi Toshni toʻliq olib tashlash + antibiotik; ureaza ingibitori (atsetogidroksam kislota) cheklangan Toʻliq toshsizlik eng muhim; infeksiyani nazorat qiling
17

Kuzatuv va maxsus guruhlar

  • Aniq davolashdan keyin tasvirlash (UT ± KUB yoki KT): qoldiq boʻlaklar va gidronefrozni baholash; kuzatuv jadvali xavf darajasiga qarab belgilanadi.
  • Past xavfli bemorlar: umumiy profilaktika va vaqti-vaqti bilan tasvirlash. Yuqori xavfli: metabolik tekshiruv, maqsadli dori va muntazam kuzatuv.
  • Profilaktik dori boshlangach, bir necha oy ichida 24 soatlik siydik va qon koʻrsatkichlarini qayta tekshirib, samarani baholang; keyin davriy nazorat.
  • Homiladorlik: birinchi qatorda UT va konservativ davo; zarur boʻlsa stent, nefrostoma yoki ureteroskopiya; ESWL qarshi koʻrsatma.
  • Bolalar: tosh topilsa har doim metabolik va (kerak boʻlsa) genetik tekshiruv; tasvirlashda UT birinchi usul.
  • Yagona buyrak, buyrak kasalligi, transplantat: davolash tanlovi individual, mutaxassis markazda.
18

Asosiy klinik xulosalar

  • Eng koʻp tosh turi — kalsiy oksalat. Urat toshlari kislotali siydikda hosil boʻladi va oddiy rentgenda koʻrinmaydi; struvit — ureazali infeksiyada, ishqoriy siydikda; sistin — irsiy.
  • Barcha bemorlar uchun asosiy profilaktika — siydik hajmini oshirish (taxminan ≥ 2,5 L/sutka); kalsiy isteʼmolini cheklamang.
  • Sanchiqda birinchi qator — NSAID; tasvirlash: UT, shubhada nokontrast past dozali KT.
  • Isitma + obstruksiya — shoshilinch: dekompressiya (stent yoki nefrostoma) + antibiotik; toshni keyinroq davolang.
  • Tanlov: kichik distal tosh — MET va kuzatuv; buyrakda ≤ 20 mm — ESWL yoki RIRS; > 20 mm va marjonsimon — PCNL; siydik yoʻlida — URS yoki ESWL.
  • Toshni tahlil qiling; yuqori xavfli bemorda metabolik tekshiruv va maqsadli profilaktika (tiazid, sitrat, allopurinol).
  • Qoldiq boʻlaklar va qaytalanish uchun muntazam tasvirli kuzatuvni rejalashtiring.
19

Bilimni tekshirish

1Qaysi tosh turi oddiy rentgenogrammada (KUB) koʻrinmaydi?
  1. Kalsiy oksalat
  2. Siydik kislotasi (urat)
  3. Kalsiy fosfat
  4. Struvit

Javob: B. Urat toshlari rentgen-nokontrastli, lekin KT da koʻrinadi; ishqorlash bilan erishi mumkin.

2Isitma bilan kechayotgan toshli obstruksiyada birinchi navbatda nima qilinadi?
  1. ESWL ni darhol bajarish
  2. Faqat alfa-blokator berish
  3. Faqat NSAID va kuzatuv
  4. Dekompressiya (stent yoki nefrostoma) va antibiotik

Javob: D. Infeksiyalangan obstruksiya shoshilinch holat: avval drenaj va antibiotik, toshni infeksiya bartaraf etilgach davolanadi.

3Buyrak sanchigʻida birinchi qator analgetik qaysi?
  1. NSAID
  2. Petidin (meperidin)
  3. Alfa-blokator
  4. Antibiotik

Javob: A. EAU boʻyicha NSAID birinchi qator; opioidlar ikkinchi qator, petidin tavsiya etilmaydi.

4Buyrakda 25 mm li toshi (marjonsimon shaklda) boʻlgan bemor uchun odatda birinchi tanlov qaysi?
  1. ESWL
  2. PCNL
  3. Faol kuzatuv
  4. Alfa-blokator bilan MET

Javob: B. Katta (> 20 mm) va marjonsimon buyrak toshlarida birinchi qator — PCNL, maqsad toʻliq toshsizlik.

5Siydik kislotasi toshlarini eritish va oldini olish uchun qaysi chora asosiy?
  1. Siydikni kislotalash
  2. Kalsiyni keskin cheklash
  3. Siydikni ishqorlash (kaliy sitrat)
  4. Tiazid diuretiklari

Javob: C. Urat toshlari kislotali siydikda hosil boʻladi; ishqorlash eruvchanlikni oshiradi.

6Kalsiyli tosh hosil qiluvchi bemorga ovqatlanish boʻyicha qaysi tavsiya toʻgʻri?
  1. Kalsiyni keskin cheklash
  2. Kalsiy qoʻshimchalarini yuqori dozada ichish
  3. Kalsiy isteʼmolini meʼyorda saqlash va tuzni cheklash
  4. Barcha sut mahsulotlaridan butunlay voz kechish

Javob: C. Kalsiy cheklansa ichakda oksalat kamroq bogʻlanadi va oksaluriya oshadi; meʼyoriy kalsiy va kam tuz tavsiya etiladi.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Urolithiasis, 2024
  • EAU Guidelines on Urological Infections, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, 10th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (513 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish