- Tosh turlarini (kalsiy oksalat, kalsiy fosfat, siydik kislotasi, struvit, sistin) va ularning hosil boʻlish sharoitlarini tushuntirish
- Xavf omillarini aniqlash va metabolik tekshiruv hajmini belgilash
- Buyrak sanchigʻini tanish va EAU tavsiyalariga koʻra tasvirlash usulini tanlash
- Shoshilinch yordam tartibini bilish: ogʻriqni qoplash, tibbiy chiqarish terapiyasi va infeksiyalangan obstruksiyada dekompressiya
- Toshning hajmi va joylashuviga qarab davolash usulini (kuzatuv, ESWL, URS, PCNL) tanlash
- Asoratlarni, qaytalanishning oldini olish choralarini va kuzatuv rejasini bilish
02
Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya
- Urolitiaz (urolithiasis, nephrolithiasis) — siydik yoʻllarida konkrementlar (toshlar) hosil boʻlishi. ICD-10: N20 (buyrak va siydik yoʻli toshlari), N21 (pastki siydik yoʻllari toshlari), N23 (aniqlanmagan buyrak sanchigʻi).
- Keng tarqalgan kasallik; uchrash chastotasi mintaqa, iqlim, ovqatlanish va irsiyatga qarab sezilarli farq qiladi. Erkaklarda ayollarga nisbatan koʻproq uchraydi, ammo farq kamayib bormoqda.
- Toshlarning aksariyati kalsiyli toshlardir (asosan kalsiy oksalat).
- Qaytalanish koʻp uchraydi: profilaktikasiz kasallik koʻpincha bir necha yil ichida takrorlanadi, shuning uchun har bir bemorda qaytalanish xavfini baholash kerak.
- Semizlik, metabolik sindrom va 2-tur qandli diabet bilan bogʻliq holda kasallanish ortib bormoqda.
- Asoratlari: oʻtkir ogʻriq, obstruksiya, infeksiya va buyrak funksiyasining pasayishi; ish qobiliyatiga va hayot sifatiga taʼsir qiladi.
03
Tosh hosil boʻlish mexanizmlari
- Asosiy shart — siydikda tosh hosil qiluvchi moddalarning oʻta toʻyinishi (supersaturation): kristallar yadrosi (nukleatsiya) → oʻsish va agregatsiya → buyrak toʻqimasi yoki siydik yoʻllariga yopishish.
- Kalsiy oksalat toshlarining koʻpi papilla yuzasidagi kalsiy fosfat plaklaridan (Randall plaklari) boshlanadi, degan nazariya keng tarqalgan.
- Ingibitorlar: sitrat, magniy, uromodulin (Tamm–Horsfall oqsili), pirofosfat; ularning kamayishi (masalan, gipositraturiya) tosh xavfini oshiradi.
- Siydik hajmining kamayishi barcha tosh turlarida konsentratsiyani oshiradi — eng muhim va tuzatiladigan omil.
- Siydik pH tosh turini belgilaydi: kislotali pH — siydik kislotasi toshlari (sistin ham yomon eriydi); ishqoriy pH — kalsiy fosfat va struvit.
- Infeksiya toshlari ureaza hosil qiluvchi bakteriyalar (Proteus, Klebsiella va boshqalar) mochevinani parchalab, siydikni ammiak bilan ishqorlashidan paydo boʻladi.
04
Tosh turlari: tarkibi va hosil boʻlish sharoitlari
| Tosh turi | Tarkibi va sharoit (siydik pH) | Rentgen / KT va izoh |
| Kalsiy oksalat | Eng koʻp uchraydi; giperkalsiuriya, giperoksaluriya, gipositraturiya; pH odatda kislotali yoki neytral | Rentgen-kontrastli; monogidrat (vevellit) ESWL ga chidamliroq |
| Kalsiy fosfat (apatit, bruvshit) | Ishqoriy siydik (pH yuqori), distal buyrak kanalchalari atsidozi, birlamchi giperparatiroidizm | Rentgen-kontrastli; bruvshit ESWL ga juda chidamli |
| Siydik kislotasi (urat) | Doimiy kislotali siydik (pH odatda 5,5 dan past), giperurikozuriya, podagra, metabolik sindrom | Oddiy rentgenda koʻrinmaydi, KT da koʻrinadi; ishqorlash bilan erishi mumkin |
| Struvit (magniy-ammoniy-fosfat) | Ureazali bakteriyalar (Proteus, Klebsiella); siydik ishqoriy (pH > 7); marjonsimon (staghorn) shakl | Rentgen-kontrastli; infeksiya toshi, toʻliq olib tashlash shart |
| Sistin | Irsiy sistinuriya (otosom-retsessiv); kislotali siydikda kam eriydi; qaytalanuvchi, koʻpincha yosh bemorlarda | Zaif kontrastli; siydikda olti burchakli kristallar |
- Umumiy: siydik hajmining kamligi (suvsizlanish, issiq iqlim va ish sharoiti), semizlik, metabolik sindrom, 2-tur diabet, oilaviy anamnez.
- Ovqatlanish: ortiqcha hayvon oqsili va osh tuzi, oksalatga boy mahsulotlar, shirin gazli ichimliklar; kalsiy isteʼmolining kamligi ham xavfni oshiradi.
- Metabolik: giperkalsiuriya, giperoksaluriya (ichak kasalliklari va bariatrik jarrohlikdan keyin ham), gipositraturiya, giperurikozuriya, birlamchi giperparatiroidizm, distal buyrak kanalchalari atsidozi, sistinuriya.
- Anatomik: siydik oqimi buzilishi (jom–siydik yoʻli birikmasi stenozi, taqasimon buyrak, kaliks divertikuli, meduller gubkasimon buyrak), takroriy siydik infeksiyalari.
- Dorilar: topiramat, atsetazolamid, indinavir, triamteren; yuqori dozali C vitamini; kalsiy va D vitamini qoʻshimchalarini nazoratsiz qabul qilish.
- EAU boʻyicha yuqori xavfli guruh: bolalar va oʻsmirlar, yagona buyrak, nefrokalsinoz, urat/ struvit/ sistin toshlari, ichak kasalliklari yoki bariatrik jarrohlik, kanalchalar atsidozi, irsiy kasalliklar.
- Yuqori xavfli bemorda tosh qaytalanishi va buyrak funksiyasi yoʻqolishi ehtimoli yuqori — kengaytirilgan metabolik tekshiruv shart.
06
Metabolik tekshiruv (EAU yondashuvi)
- Barcha bemorlarda: anamnez (oila, dorilar, ovqatlanish, suyuqlik), tasvirlash va toshni tahlil qilish — infraqizil spektroskopiya yoki rentgen difraksiyasi (kimyoviy usul tavsiya etilmaydi).
- Qonda: kreatinin, albumin bilan tuzatilgan (yoki ionlashgan) kalsiy, siydik kislotasi.
- Siydikda: umumiy tahlil (pH, qon, leykotsitlar, nitrit), choʻkma; infeksiya shubhasida ekma.
- Yuqori xavfli yoki qaytalanuvchi bemorlarda: PTH (kalsiy yuqori boʻlsa), 24 soatlik siydik (hajm, pH, kalsiy, oksalat, sitrat, urat, natriy, kreatinin), kerak boʻlsa genetik tekshiruv (sistinuriya, birlamchi giperoksaluriya).
- 24 soatlik siydik toshli epizoddan bir necha hafta oʻtgach va odatiy ovqatlanish sharoitida yigʻiladi; natijalar bir martalik emas, takroriy tekshirish ishonchliroq.
- Past xavfli bemorlarda cheklangan tekshiruv va umumiy profilaktika yetarli boʻlishi mumkin.
07
Klinik koʻrinish va differensial tashxis
- Buyrak sanchigʻi (colica renalis): bel yoki yon tomonda keskin, toʻlqinsimon ogʻriq; chov, urugʻ xaltasi yoki katta uyat lablariga tarqaladi; bemor joyida tinch yotolmaydi (peritonitdan farqi), koʻngil aynishi, qusish.
- Gematuriya (koʻpincha mikroskopik). Toshning siydik pufagiga yaqin joylashuvida — dizuriya, tez-tez va shoshilinch siydik chiqarish.
- Siydik yoʻlining torayish joylari: jom–siydik yoʻli birikmasi, yonbosh tomirlarni kesib oʻtish joyi, siydik yoʻlining pufakka quyilishi — toshlar koʻpincha shu yerlarda toʻxtaydi.
- Belgisiz toshlar tasodifan (UT yoki KT paytida) topilishi mumkin.
- Xavfli belgilar: isitma yoki titroq, yagona buyrak, ikki tomonlama obstruksiya, buyrak funksiyasi pasayishi, homiladorlik, davolanmaydigan ogʻriq yoki qusish.
- Differensial: oʻtkir appenditsit, divertikulit, oʻt pufagi sanchigʻi, qorin aortasi anevrizmasi (ayniqsa yoshi katta erkakda), ektopik homiladorlik, tuxumdon burilishi, moyak burilishi, pielonefrit, bel mushaklari ogʻriqlari, zoster.
08
Tasvirlash tekshiruvlari (EAU)
- Dastlab anamnez va siydik tahlili; ogʻriqni qoplash tasvirlashni kutmasdan boshlanadi.
- Ultratovush (UT) — nurlanishsiz birinchi usul: gidronefroz va buyrak toshlarini koʻrsatadi; siydik yoʻli toshlarini koʻrish qiyin. Homilador ayollar va bolalarda birinchi tanlov.
- Nokontrast past dozali KT — tosh tashxisi uchun eng sezgir va aniq usul; UT natijasi noaniq yoki manfiy boʻlganda, isitma, yagona buyrak yoki tashxis shubhali boʻlganda tavsiya etiladi.
- KT dagi zichlik (HU) tosh tarkibi va ESWL samaradorligi haqida fikr beradi (masalan, urat toshlari past zichlikda).
- KUB (qorin boʻshligʻi umumiy rentgenogrammasi): kontrastli toshlarni koʻrsatadi, urat toshlarini koʻrsatmaydi; dinamik kuzatuvda UT bilan birga qoʻllanadi.
- Kontrastli KT yoki urografiya — PCNL oldidan anatomiyani aniqlash uchun; ekskretor urografiya koʻp markazlarda KT bilan almashtirilgan.
- Homiladorlikda: UT, noaniq boʻlsa MRT, zarur boʻlsagina past dozali KT. Isitma yoki yagona buyrakli sanchiqda tasvirlash shoshilinch bajariladi.
09
Sanchiqda ogʻriqni qoplash va tibbiy chiqarish terapiyasi
- Birinchi qator — NSAID (diklofenak, ibuprofen, metamizol kabi): ogʻriqni samarali qoplaydi va qoʻshimcha analgeziya ehtiyojini kamaytiradi.
- NSAID ga ehtiyot boʻlish: buyrak funksiyasi pasayishi yoki gipovolemiya, oshqozon-ichak yarasi va qon ketishi, yuqori yurak-qon tomir xavfi, homiladorlik (ayniqsa 3-trimestr). Bunda parasetamol yoki opioidlar tanlanadi.
- Opioidlar (tramadol, gidromorfon kabi) — ikkinchi qator yoki NSAID mumkin boʻlmaganda; petidin (meperidin) tavsiya etilmaydi. Zarur boʻlsa antiemetik.
- Katta hajmli infuziya (forsirlangan diurez) sanchiqni yengillashtirmaydi; faqat suvsizlanishda suyuqlik beriladi.
- Tibbiy chiqarish terapiyasi (MET): tanlangan bemorlarda — asoratsiz distal siydik yoʻli toshi (odatda 5 mm dan katta), ogʻriq nazoratda, infeksiya va jiddiy obstruksiya yoʻq — alfa-blokator (tamsulozin kabi).
- MET dalillari bahsli (soʻnggi yirik tadqiqotlarda foyda kam), preparat bu koʻrsatma uchun «off-label»; bemorga aytib, birgalikda qaror qabul qiling.
- Kichik toshlarning koʻpi oʻzi chiqadi; kuzatuv odatda bir necha hafta, ogʻriq nazoratda boʻlsa va infeksiya hamda jiddiy obstruksiya asorati boʻlmasa.
10
Oʻtkir buyrak sanchigʻi: bosqichma-bosqich yondashuv
- Ogʻriqni darhol qoplang (NSAID, kerak boʻlsa opioid); hayotiy koʻrsatkichlar, harorat, qon bosimini baholang.
- Siydik tahlili va ekma, qonda kreatinin, leykotsitlar, CRP; ayollarda homiladorlikni inkor eting.
- Tasvirlash: UT (± KUB); noaniqlik, isitma yoki yagona buyrak boʻlsa — nokontrast past dozali KT.
- Xavfli belgilar bormi (infeksiya + obstruksiya, yagona buyrak, ikki tomonlama obstruksiya, buyrak shikastlanishi, bosilmaydigan ogʻriq)? Ha → shoshilinch dekompressiya (stent yoki nefrostoma) + antibiotik.
- Yoʻq → kichik distal tosh (≤ 10 mm): konservativ usul (MET), kuzatuv va takroriy tasvirlash.
- Konservativ usul samarasiz (ogʻriq, tosh oʻsishi, obstruksiya, infeksiya) yoki tosh > 10 mm → faol davolash (ESWL yoki URS; jadvalga qarang).
- Chiqqan yoki olingan toshni tahlilga yuboring; xavf darajasini belgilab, metabolik tekshiruv va profilaktikani rejalashtiring.
11
SHOSHILINCH: infeksiyalangan obstruksiya
- Isitma yoki titroq + toshli obstruksiya — shoshilinch holat: pionefroz, urosepsis va septik shok xavfi.
- Birinchi navbatda siydik oqimini tiklash (dekompressiya): siydik yoʻli stenti yoki perkutan nefrostomiya. EAU boʻyicha ikkala usul teng samarali — tezroq va xavfsizroq bajariladigani tanlanadi.
- Antibiotikdan oldin siydik va qon ekmasi (kechiktirmasdan), soʻng parenteral keng spektrli antibiotik, suyuqlik bilan reanimatsiya, monitoring.
- Toshni aniq davolash (ESWL, URS, PCNL) infeksiya bartaraf etilgunga va antibiotik kursi tugagunga qadar kechiktiriladi.
- Infeksiyalangan obstruksiyada toshni darhol parchalash tavsiya etilmaydi — bakteriemiya va sepsis xavfi.
- Boshqa dekompressiya koʻrsatmalari: yagona buyrak yoki ikki tomonlama obstruksiya fonida buyrak shikastlanishi, bosilmaydigan ogʻriq yoki qusish.
12
Davolash tanlovi: tosh joylashuvi va hajmiga qarab
| Joylashuv / hajm | Birinchi tanlov | Muqobil va izoh |
| Buyrak, belgisiz kaliks toshi | Faol kuzatuv | Oʻsish, simptom, obstruksiya, infeksiya yoki bemor xohishida davolanadi |
| Buyrak, ≤ 20 mm (pastki kaliksdan tashqari) | ESWL yoki RIRS (egiluvchan ureteroskop + lazer) | Kichik toshda ESWL qulay; PCNL — muqobil |
| Buyrak pastki kaliksi, > 10 mm | RIRS yoki PCNL | ESWL samaradorligi past; qattiq tosh va uzun, tor kaliks — salbiy omil |
| Buyrak, > 20 mm (marjonsimon ham) | PCNL | RIRS yoki ESWL — faqat PCNL imkonsiz boʻlsa; marjonsimon: toʻliq olib tashlash |
| Siydik yoʻli, proksimal, ≤ 10 mm | ESWL yoki URS | Avval MET bilan kuzatuv mumkin (asoratsiz holatda) |
| Siydik yoʻli, proksimal, > 10 mm | URS (retrograd yoki antegrad) yoki ESWL | URS da toshsiz boʻlish koʻproq; ESWL kamroq invaziv |
| Siydik yoʻli, oʻrta va distal, ≤ 10 mm | URS yoki ESWL | Avval MET bilan kuzatuv; URS da toshsiz boʻlish ehtimoli yuqori |
| Siydik yoʻli, oʻrta va distal, > 10 mm | URS (lazer litotripsiya) | ESWL — muqobil |
13
Usullar: ESWL, URS (lazer) va PCNL
- ESWL (ekstrakorporal zarba-toʻlqin litotripsiyasi): noinvaziv. Qarshi koʻrsatmalar: homiladorlik, tuzatilmagan koagulopatiya, nazoratsiz siydik infeksiyasi, toshdan pastda obstruksiya, aorta yoki buyrak arteriyasi anevrizmasi.
- ESWL kamchiliklari: takroriy seanslar, parchalardan hosil boʻlgan «tosh yoʻli» (Steinstrasse), qoldiq boʻlaklar. Bruvshit, sistin, kalsiy oksalat monogidrat va katta teri–tosh masofasi samaradorlikni pasaytiradi.
- URS / RIRS: toshni koʻrib turib parchalash; holmiy:YAG lazer standart; asoratsiz holatlarda stent qoʻyish majburiy emas.
- URS xavflari: siydik yoʻli shikastlanishi yoki teshilishi, kechki striktura, sepsis, qon ketish; oldin siydik ekmasi va infeksiyani davolash shart.
- PCNL: bel orqali perkutan kirish bilan toshni parchalab chiqarish; katta, marjonsimon va murakkab toshlar uchun birinchi qator.
- PCNL xavflari: qon ketishi (transfuziya), sepsis, qoʻshni aʼzolar (plevra, ichak) shikastlanishi, qoldiq tosh. Qarshi koʻrsatma: davolanmagan siydik infeksiyasi, tuzatilmagan koagulopatiya.
- Qoldiq boʻlaklar: juda kichiklari (≤ 4 mm) klinik ahamiyatsiz boʻlishi mumkin, lekin kuzatiladi; infeksiya toshi va yuqori xavfli bemorlarda maqsad — toʻliq toshsizlik.
- Obstruksiya va gidronefroz → oʻtkir buyrak shikastlanishi; uzoq davom etgan obstruksiya parenxima atrofiyasi va surunkali buyrak kasalligiga olib kelishi mumkin.
- Infeksiya: pielonefrit, pionefroz, buyrak abssessi, urosepsis (shoshilinch). Struvit toshlar infeksiyani doimiy saqlaydi.
- Siydik yoʻli striktura: toshning uzoq turishi yoki endoskopik muolajadan keyin.
- ESWL dan keyin: Steinstrasse, buyrak atrofi gematomasi (kam), gematuriya, ogʻriq.
- URS va PCNL dan keyin: perforatsiya, striktura, qon ketish, sepsis; stent bilan bogʻliq simptomlar (ogʻriq, shoshilinch siydik chiqarish, gematuriya) va unutilgan stent (inkrustatsiya).
- Dori asoratlari: NSAID — buyrak va oshqozon-ichak; alfa-blokator — ortostatik gipotenziya.
- Surunkali buyrak kasalligi xavfi yuqori: qaytalanuvchi va ikki tomonlama toshlar, sistin va struvit toshlari, yagona buyrak.
15
Profilaktika: umumiy choralar
- Barcha bemorlar uchun: yetarli suyuqlik — siydik hajmini kamida taxminan 2,5 L/sutka ga yetkazish (odatda 2,5–3 L ichimlik), kun davomida teng taqsimlab; siydik rangi och boʻlsin.
- Asosiy ichimlik — suv; shakarli gazli ichimliklardan (ayniqsa fosfor kislotali) chetlaning; sitrusli sharbatlar (limon) gipositraturiyada foydali boʻlishi mumkin.
- Kalsiyli toshlarda kalsiy isteʼmolini meʼyorda saqlang (EAU: kuniga taxminan 1000–1200 mg, ovqat bilan): kalsiyni cheklash xavfni oshiradi.
- Osh tuzini cheklash, hayvon oqsilini meʼyorlash, oksalatga boy mahsulotlarni (shpinat, raven, yongʻoq) ortiqcha isteʼmol qilmaslik, meva va sabzavotni koʻpaytirish.
- Tana vaznini va metabolik sindromni nazorat qilish; yuqori dozali C vitaminidan ehtiyot boʻlish.
- Urat toshlarida hayvon oqsili va purinlarni (ichki aʼzolar, goʻsht ekstraktlari) kamaytirish, siydikni ishqorlash.
- Bemorga tushuntiring: tosh qaytalanuvchi kasallik, profilaktika uzoq muddatli va kundalik odatlarga bogʻliq.
16
Metabolik buzilishga qarab profilaktika (umumiy tamoyillar)
| Buzilish / tosh turi | Asosiy chora (umumiy daraja) | Eslatma |
| Giperkalsiuriya (kalsiyli toshlar) | Tiazid diuretiklari (gidroxlortiazid, xlortalidon, indapamid) + tuz cheklash | Kaliy, urat va glyukozani nazorat qiling |
| Gipositraturiya | Ishqoriy sitratlar (kaliy sitrat), sitrusli ichimliklar | Buyrak yetishmovchiligi va giperkaliemiyada ehtiyotkor boʻling |
| Giperurikozuriya (kalsiyli toshlar) | Allopurinol (yoki febuksostat) + purinlarni kamaytirish | Allopurinol: teri reaksiyalari xavfi; dozani buyrak funksiyasiga moslang |
| Siydik kislotasi toshlari | Siydikni ishqorlash (kaliy sitrat); giperurikozuriyada allopurinol | Ishqorlash toshni eritishi mumkin; siydik pH nazorat qilinadi |
| Giperoksaluriya | Ichak sababli: kalsiy ovqat bilan, kam oksalatli parhez, suyuqlik; birlamchi: piridoksin, mutaxassis | Ichak kasalliklari va bariatrik jarrohlikdan keyin koʻproq |
| Birlamchi giperparatiroidizm | Paratireoidektomiya | Endokrinolog bilan hamkorlik |
| Sistinuriya | Koʻp suyuqlik, ishqorlash; tiollar (tiopronin, D-penitsillamin) | Mutaxassis nazorati; tiollarning nojoʻya taʼsirlari koʻp |
| Struvit (infeksiya) toshi | Toshni toʻliq olib tashlash + antibiotik; ureaza ingibitori (atsetogidroksam kislota) cheklangan | Toʻliq toshsizlik eng muhim; infeksiyani nazorat qiling |
17
Kuzatuv va maxsus guruhlar
- Aniq davolashdan keyin tasvirlash (UT ± KUB yoki KT): qoldiq boʻlaklar va gidronefrozni baholash; kuzatuv jadvali xavf darajasiga qarab belgilanadi.
- Past xavfli bemorlar: umumiy profilaktika va vaqti-vaqti bilan tasvirlash. Yuqori xavfli: metabolik tekshiruv, maqsadli dori va muntazam kuzatuv.
- Profilaktik dori boshlangach, bir necha oy ichida 24 soatlik siydik va qon koʻrsatkichlarini qayta tekshirib, samarani baholang; keyin davriy nazorat.
- Homiladorlik: birinchi qatorda UT va konservativ davo; zarur boʻlsa stent, nefrostoma yoki ureteroskopiya; ESWL qarshi koʻrsatma.
- Bolalar: tosh topilsa har doim metabolik va (kerak boʻlsa) genetik tekshiruv; tasvirlashda UT birinchi usul.
- Yagona buyrak, buyrak kasalligi, transplantat: davolash tanlovi individual, mutaxassis markazda.
18
Asosiy klinik xulosalar
- Eng koʻp tosh turi — kalsiy oksalat. Urat toshlari kislotali siydikda hosil boʻladi va oddiy rentgenda koʻrinmaydi; struvit — ureazali infeksiyada, ishqoriy siydikda; sistin — irsiy.
- Barcha bemorlar uchun asosiy profilaktika — siydik hajmini oshirish (taxminan ≥ 2,5 L/sutka); kalsiy isteʼmolini cheklamang.
- Sanchiqda birinchi qator — NSAID; tasvirlash: UT, shubhada nokontrast past dozali KT.
- Isitma + obstruksiya — shoshilinch: dekompressiya (stent yoki nefrostoma) + antibiotik; toshni keyinroq davolang.
- Tanlov: kichik distal tosh — MET va kuzatuv; buyrakda ≤ 20 mm — ESWL yoki RIRS; > 20 mm va marjonsimon — PCNL; siydik yoʻlida — URS yoki ESWL.
- Toshni tahlil qiling; yuqori xavfli bemorda metabolik tekshiruv va maqsadli profilaktika (tiazid, sitrat, allopurinol).
- Qoldiq boʻlaklar va qaytalanish uchun muntazam tasvirli kuzatuvni rejalashtiring.
1Qaysi tosh turi oddiy rentgenogrammada (KUB) koʻrinmaydi?
- Kalsiy oksalat
- Siydik kislotasi (urat)
- Kalsiy fosfat
- Struvit
Javob: B. Urat toshlari rentgen-nokontrastli, lekin KT da koʻrinadi; ishqorlash bilan erishi mumkin.
2Isitma bilan kechayotgan toshli obstruksiyada birinchi navbatda nima qilinadi?
- ESWL ni darhol bajarish
- Faqat alfa-blokator berish
- Faqat NSAID va kuzatuv
- Dekompressiya (stent yoki nefrostoma) va antibiotik
Javob: D. Infeksiyalangan obstruksiya shoshilinch holat: avval drenaj va antibiotik, toshni infeksiya bartaraf etilgach davolanadi.
3Buyrak sanchigʻida birinchi qator analgetik qaysi?
- NSAID
- Petidin (meperidin)
- Alfa-blokator
- Antibiotik
Javob: A. EAU boʻyicha NSAID birinchi qator; opioidlar ikkinchi qator, petidin tavsiya etilmaydi.
4Buyrakda 25 mm li toshi (marjonsimon shaklda) boʻlgan bemor uchun odatda birinchi tanlov qaysi?
- ESWL
- PCNL
- Faol kuzatuv
- Alfa-blokator bilan MET
Javob: B. Katta (> 20 mm) va marjonsimon buyrak toshlarida birinchi qator — PCNL, maqsad toʻliq toshsizlik.
5Siydik kislotasi toshlarini eritish va oldini olish uchun qaysi chora asosiy?
- Siydikni kislotalash
- Kalsiyni keskin cheklash
- Siydikni ishqorlash (kaliy sitrat)
- Tiazid diuretiklari
Javob: C. Urat toshlari kislotali siydikda hosil boʻladi; ishqorlash eruvchanlikni oshiradi.
6Kalsiyli tosh hosil qiluvchi bemorga ovqatlanish boʻyicha qaysi tavsiya toʻgʻri?
- Kalsiyni keskin cheklash
- Kalsiy qoʻshimchalarini yuqori dozada ichish
- Kalsiy isteʼmolini meʼyorda saqlash va tuzni cheklash
- Barcha sut mahsulotlaridan butunlay voz kechish
Javob: C. Kalsiy cheklansa ichakda oksalat kamroq bogʻlanadi va oksaluriya oshadi; meʼyoriy kalsiy va kam tuz tavsiya etiladi.
- EAU Guidelines on Urolithiasis, 2024
- EAU Guidelines on Urological Infections, 2024
- Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
- Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
- Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, 10th ed., 2020
- ICD-10 (WHO)
Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.
PPTX yuklab olish (513 KB)