Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Oʻtkir va surunkali siydik ushlanishi: sabablar, shoshilinch yordam, davolash

Oʻtkir va surunkali retensiya taʼrifi, sabablar mexanizm boʻyicha, baholash, kateterizatsiya, dekompressiya asoratlari, TWOC va jarrohlik koʻrsatmalari. Talaba va shifokorlar uchun.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

26 slayd · 442 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Oʻtkir va surunkali siydik ushlanishi: sabablar, shoshilinch yordam, davolash
01

Taqdimot maqsadlari

  • Oʻtkir va surunkali siydik ushlanishini (retensiyani) taʼriflash va bir-biridan farqlash
  • Sabablarni mexanizm boʻyicha (obstruktiv, nevrogen, dorilar, operatsiyadan keyingi) guruhlash
  • Baholash rejasini tuzish: palpatsiya va perkussiya, pufak ultratovush skaneri, kreatinin, siydik tahlili; PSA ni talqin qilishdagi ehtiyotkorlik
  • Shoshilinch yordamni bayon qilish: uretral va suprapubik kateterizatsiya, dekompressiya asoratlari (postobstruktiv diurez, ex vacuo gematuriya)
  • Kateterdan voz kechish sinovi (TWOC), jarrohlik koʻrsatmalari va yuqori bosimli surunkali retensiyaning buyrak oqibatlarini tushuntirish
02

Taʼrif, ICD-10, dolzarblik va patofiziologiya

  • Oʻtkir siydik ushlanishi (OSU, acute urinary retention) — pufak toʻla boʻlsa ham birdan siyolmaslik, odatda kuchli suprapubik ogʻriq bilan; pufak paypaslanadi, perkussiyada xira tovush beradi. ICD-10: R33.
  • OSU — SHOSHILINCH HOLAT: pufakni tezda kateter bilan boʻshatish, sababni aniqlash va asoratlarning oldini olish kerak.
  • Surunkali retensiya (chronic retention) — odatda ogʻriqsiz; siyishdan keyin ham pufakda katta qoldiq hajm (PVR) qoladi. Yagona umumiy qabul qilingan chegara yoʻq; koʻpincha 300 ml dan ortiq deb olinadi.
  • Erkaklarda ayollarga qaraganda ancha koʻp uchraydi, yosh bilan ortadi; erkaklarda yetakchi sabab — prostata giperplaziyasi (BPH).
  • Patofiziologiya: siyish detrusor qisqarishi va chiqish yoʻli (pufak boʻyni, sfinkter, uretra) ochilishining muvofiq ishlashini talab qiladi; retensiya — toʻsiq, detrusor yetishmovchiligi yoki nevrologik muvofiqlik buzilishi natijasi.
  • Pufak uzoq vaqt haddan tashqari choʻzilsa, detrusorning qisqarish qobiliyati pasayadi — shu sababli erta boʻshatish tiklanish imkonini oshiradi.
03

Siydik ushlanishi sabablari (mexanizm boʻyicha)

MexanizmAsosiy sabablarIzoh
Obstruktiv: erkaklarda BPH, uretra strikturasi, pufak boʻyni kontrakturasi, prostata saratoni, fimoz, meatal stenoz Erkaklarda eng koʻp; BPH yetakchi
Obstruktiv: umumiy Toshlar, qon laxtalari (gematuriyada), pufak yoki uretra oʻsmasi, begona jism Laxta retensiyasida keng kateter va yuvish kerak
Tashqaridan bosim Najas toʻplanishi (qabziyat), kichik tos hosilasi, ayollarda prolaps, homiladorlikda retroversiyalangan bachadon Qabziyatni har doim soʻrang
Nevrogen Orqa miya jarohati, koʻp skleroz, diabetik neyropatiya, kauda ekvina sindromi, tos operatsiyasidan keyingi nerv shikasti Kauda ekvina — shoshilinch MRT
Dorilar Antixolinergiklar, trisiklik antidepressantlar, 1-avlod antigistaminlar, opioidlar, dekongestantlar (α-agonist) Eng oson tuzatiladigan sabab: dori anamnezi
Operatsiyadan keyingi Spinal yoki epidural anesteziya, churra va anorektal jarrohlik, ortopediya, ogʻriq, koʻp infuziya Erkaklarda va BPH da xavf yuqori
Infeksiya, yalligʻlanish Oʻtkir prostatit, uretrit, ayollarda genital herpes yoki vulvovaginit Ogʻriq va shish refleks spazm beradi
Psixogen va boshqa Psixogen retensiya, ayollarda Fowler sindromi (sfinkter boʻshashmasligi) Istisno tashxisi sifatida
04

BPH fonida OSU: xavf omillari va qoʻzgʻatuvchilar

  • Xavf omillari: katta yosh, ifodali LUTS (yuqori simptom bali), katta prostata hajmi, yuqori PSA, past maksimal oqim tezligi (Qmax) va katta qoldiq hajm.
  • Qoʻzgʻatilgan (precipitated) OSU sabablari: operatsiya va anesteziya, antixolinergik, dekongestant va opioidlar, infeksiya, qabziyat, alkogol, sovuqqotish, siyishni uzoq ushlab turish.
  • Qoʻzgʻatuvchisiz (spontan) OSU ham uchraydi; u kateterdan voz kechish sinovida koʻpincha kamroq muvaffaqiyatli va takrorlanish ehtimoli yuqori.
  • 5α-reduktaza ingibitorlari katta prostatada keyingi OSU va jarrohlik ehtiyojini kamaytiradi; α-blokatorlar simptomlarni yengillashtiradi (EAU, AUA tavsiyalari).
  • Shu sababli birinchi OSU dan keyin sababni aniqlash va uzoq muddatli reja tuzish zarur.
05

Klinik koʻrinish

  • Oʻtkir: siyishga kuchli urinish yoki umuman siyolmaslik, kuchli suprapubik ogʻriq, bezovtalik, qorin pastida paypaslanadigan toʻla pufak.
  • Keksa va kognitiv buzilishli bemorlarda ogʻriq kam boʻlib, bezovtalik, deliriy yoki ruhiy holat oʻzgarishi asosiy belgi boʻlishi mumkin.
  • Nevrogen va diabetik bemorlarda pufak sezgisi pasayganligi sababli OSU ogʻriqsiz oʻtishi mumkin.
  • Surunkali: siyish qiyinligi, oqim sustligi va uzilishi, toʻliq boʻshamaslik hissi, tunda siyish, pufak toʻlib ketishi tufayli «ortiqcha oqib chiqish» (overflow) bilan siydik tutolmaslik.
  • Surunkali retensiya takroriy siydik yoʻllari infeksiyalari (SYI), qoʻsh tomonlama gidronefroz, buyrak yetishmovchiligi va gipertenziya bilan koʻrinishi mumkin.
  • Anuriyadan farqlash: retensiyada pufak toʻla (pufak skaneri), anuriyada boʻsh — sabab buyrak yoki prerenal.
06

Oʻtkir va surunkali retensiya: taqqoslash

BelgiOʻtkir (OSU)Surunkali
Boshlanishi Birdan, soatlar ichida Asta-sekin, oylar va yillar davomida
Ogʻriq Kuchli suprapubik ogʻriq Odatda ogʻriqsiz; noqulaylik
Pufak Toʻla, taranglashgan, ogʻriqli Juda katta boʻlishi mumkin (litrlab), ogʻriqsiz
Siyish Umuman siya olmaydi Siyadi, ammo toʻliq emas; overflow-inkontinensiya
Buyrak xavfi Qisqa muddatda odatda yoʻq Gidronefroz va buyrak yetishmovchiligi mumkin
Asosiy xavf Pufak haddan tashqari choʻzilishi, ogʻriq Buyrak shikastlanishi, infeksiya, toshlar
Taktika Shoshilinch kateterizatsiya Rejali baholash; buyrak buzilgan boʻlsa — shoshilinch
07

Baholash: anamnez va obyektiv koʻrik

  • Anamnez: boshlanish vaqti, oldingi LUTS, gematuriya, qabziyat, yaqinda boʻlgan operatsiya va anesteziya, dorilar (antixolinergik, opioid, dekongestant), infeksiya belgilari, alkogol.
  • Nevrologik savollar: bel ogʻrigʻi, oyoqlarda zaiflik, egar sohasida (perineum) sezgi pasayishi, najas tuta olmaslik, jinsiy funksiya buzilishi — kauda ekvina belgilari.
  • Qorin: suprapubik sohada xira perkussiya tovushi va paypaslanadigan pufak.
  • Rektal tekshiruv (DRE): prostata hajmi va konsistensiyasi, tugunlar, ogʻriq (prostatit), anal sfinkter tonusi, najas toʻplanishi.
  • Tashqi jinsiy aʼzolar: fimoz, parafimoz, meatal stenoz, uretrada tosh yoki oʻsma; ayollarda ginekologik koʻrik (prolaps, hosila).
  • Nevrologik koʻrik: perineal sezgi, bulbokavernoz va anal reflekslar, oyoq kuchi.
  • SHOSHILINCH belgilar: kauda ekvina (shoshilinch MRT), uretra jarohati gumoni (meatusda qon, tos suyagi sinishi — koʻr-koʻrona uretral kateter qoʻymang), sepsis.
08

Laborator va instrumental tekshiruvlar

  • Pufak ultratovush skaneri (bladder scan): tezkor, noqulaylik tugʻdirmaydigan usul, qoldiq hajmni aniqlaydi; qorin ultratovushi buyrakda gidronefrozni koʻrsatadi.
  • Siydik tahlili (test-poloska, mikroskopiya) va kerak boʻlsa ekma: infeksiya, gematuriya; namunani kateter qoʻyishda olish.
  • Qonda kreatinin/eGFR va elektrolitlar (natriy, kaliy): postrenal buyrak shikastlanishi; infeksiya gumonida — umumiy qon tahlili, CRP.
  • PSA: OSU, kateterizatsiya va prostatit PSA ni vaqtincha oshiradi — shoshilinch paytda talqin qilish ishonchsiz; holat yechilgach, bir necha haftadan keyin qayta tekshiring.
  • Uroflowmetriya va bosim-oqim tekshiruvi (urodinamika) — kateter olingach, sabab noaniq boʻlsa yoki jarrohlik rejalashtirilganda.
  • Kauda ekvina gumonida — shoshilinch bel-dumgʻaza MRT; uretra strikturasi gumonida — uretrografiya yoki uretroskopiya.
09

OSU: shoshilinch yordam algoritmi

  1. Tashxis: siyolmaslik + suprapubik ogʻriq yoki toʻla pufak; pufak skaneri bilan tasdiqlang; ogʻriqsizlantiring, hayotiy koʻrsatkichlarni oʻlchang; kauda ekvina va uretra jarohati belgilarini tekshiring.
  2. Siydik namunasini oling va uretral kateter (Foley) qoʻying: steril sharoit, anestetik gel; BPH da koude uchli kateter; laxta boʻlsa — keng lumenli kateter.
  3. Muvaffaqiyatsiz boʻlsa: tajribali mutaxassis, koude uchli kateter yoki yoʻnaltiruvchi sim; kuch ishlatmang (soxta yoʻl xavfi).
  4. Hamon boʻlmasa yoki uretral yoʻl man etilgan boʻlsa (uretra jarohati, qattiq striktura): ultratovush nazoratida suprapubik kateter.
  5. Boʻshatilgan hajmni yozing; qon bosimi, puls va soatlik diurezni kuzating; gematuriya va postobstruktiv diurezni nazorat qiling.
  6. Sababni davolang: dorilarni toʻxtating, qabziyatni bartaraf qiling, infeksiyani davolang; BPH da α-bloker boshlang.
  7. 1–3 kundan keyin kateterdan voz kechish sinovi (TWOC); muvaffaqiyatsiz boʻlsa — jarrohlik yoki uzluksiz drenaj (ozod kateter yoki SIK).
10

Uretral va suprapubik kateter: taqqoslash

BelgiUretral kateterSuprapubik kateter
Qachon birinchi Odatda birinchi urinish Uretral yoʻl muvaffaqiyatsiz yoki mumkin emas
Koʻrsatmalar OSU, qisqa muddatli drenaj, monitoring Striktura, uretra jarohati, uzoq muddatli drenaj
Ehtiyot choralar Uretra jarohati gumoni, qattiq striktura Pufak toʻla emas, qorin chandiqlari, tushuntirilmagan gematuriya, koagulopatiya
Asoratlar Soxta yoʻl, uretra jarohati, striktura, infeksiya, parafimoz Ichak yoki qon tomir shikasti (kam), gematuriya, kateterning chiqib ketishi
Uzoq muddatda Uretra eroziyasi, jinsiy hayotga xalaqit Uretra himoyalanadi; koʻpincha bemorga qulayroq
Joylash Oddiy, yotoq yonida Ultratovush nazoratida, mahalliy anesteziya
11

Dekompressiya asoratlari

  • Postobstruktiv diurez (POD): boʻshatishdan keyin diurezning keskin ortishi — odatda soatiga 200 ml dan ortiq (ketma-ket 2 soat) yoki sutkada 3 l dan ortiq. Xavf: surunkali retensiya, buyrak yetishmovchiligi, katta hajm.
  • Mexanizm: yigʻilgan mochevina (osmotik diurez), tuz va suv ortiqcha ushlanishi, kanalchalar funksiyasining vaqtincha pasayishi; natija — degidratatsiya, elektrolit buzilishlari (natriy, kaliy), gipotenziya.
  • POD boshqaruvi: soatlik diurez va elektrolitlar nazorati, yoʻqotilgan hajmga qarab (ortiqcha emas) suyuqlik, iloji boʻlsa ichish orqali; xavf guruhini statsionarga yotqizish.
  • Ex vacuo gematuriya: qattiq choʻzilgan pufak boʻshatilganda shilliq qavat tomirlari yorilishidan; odatda oʻz-oʻzidan toʻxtaydi; davom etsa — laxta retensiyasi, yuvish, boshqa sabablarni izlash.
  • Gipotenziya (vazovagal yoki gemodinamik oʻzgarish) — kam, ammo monitoring zarur.
  • Pufakni bosqichma-bosqich boʻshatish (kateterni qisish) afzalligi isbotlanmagan; asosiy narsa — kuzatuv.
  • Boshqa: kateterizatsiyadan keyingi SYI va bakteremiya, parafimoz (prepusiyani joyiga qaytarmaslik), uretra jarohati.
12

Kateterdan voz kechish sinovi (TWOC) va α-bloker

  • BPH bilan bogʻliq birinchi OSU da: pufak boʻshatilgach α-bloker (masalan, tamsulozin) boshlanadi va kateter 1–3 kundan keyin olinadi (trial without catheter, TWOC).
  • α-blokerlar TWOC muvaffaqiyatini oshiradi (tadqiqotlarda); dori sinovdan oldin boshlanishi kerak.
  • Muvaffaqiyat: bemor oʻzi siyadi, qoldiq hajm kam (ultratovush bilan); keyin urolog kuzatuvi.
  • Muvaffaqiyatsizlik ehtimolini oshiradi: katta yosh, boʻshatilgan hajm juda katta, katta prostata, yuqori PSA, past Qmax, detrusor zaifligi, qoʻzgʻatuvchisiz OSU.
  • Muvaffaqiyatsiz TWOC: qayta kateter va jarrohlik rejalashtirish (BPH); jarrohlikka layoqatsiz bemorda — uzluksiz kateter yoki SIK.
  • Prostata katta boʻlsa 5α-reduktaza ingibitori uzoq muddatli xavfni kamaytiradi; taʼsiri oylar ichida rivojlanadi.
  • Siyish tiklangach ham: antixolinergik va dekongestantlardan saqlanish, qaytalanish haqida maslahat.
13

Jarrohlik koʻrsatmalari va uzoq muddatli variantlar

  • BPH da jarrohlik koʻrsatmalari (EAU): konservativ davoga javob bermaydigan retensiya (muvaffaqiyatsiz TWOC, takroriy OSU), buyrak yetishmovchiligi, takroriy SYI, pufak toshlari, takroriy gematuriya.
  • Usullar (BPH mavzusiga qarang): transuretral rezeksiya, enukleatsiya (HoLEP), lazer usullari; juda katta prostatada — ochiq prostatektomiya.
  • Jarrohlikka layoqatsiz bemorlarda: uzluksiz uretral yoki suprapubik kateter, yoki sof intermittirlovchi oʻz-oʻzini kateterlash (SIK, CISC).
  • Uzoq muddatli ozod kateter: SYI, toshlar, uretra eroziyasi xavfi; almashtirish muddati ishlab chiqaruvchi tavsiyasiga koʻra.
  • Nevrogen yoki detrusor yetishmovchiligida: SIK asosiy usul; α-blokerlar samarasiz boʻlishi mumkin.
  • Prostatadan tashqari sabablar (striktura — uretrotomiya yoki uretroplastika, toshlar, oʻsma) sababga qarab davolanadi.
14

Yuqori bosimli surunkali retensiya va buyrak shikastlanishi

  • Yuqori bosimli surunkali retensiya (high-pressure chronic retention): pufak ichidagi bosim doimiy yuqori, ikki tomonlama gidronefroz va buyrak funksiyasi pasayishi; koʻpincha BPH yoki uretra obstruksiyasi fonida.
  • Belgilari: katta ogʻriqsiz pufak, tunda siyish yoki enurez, overflow-inkontinensiya, kreatinin ortishi, gipertenziya, takroriy SYI.
  • Past bosimli shakl (detrusor zaifligi) — bosim past, gidronefroz kam; lekin ikkala shaklda ham qoldiq hajm katta.
  • Davo: kateter bilan drenaj, POD kuzatuvi, kreatinin va elektrolitlar nazorati; buyrak funksiyasi qisman yoki toʻliq tiklanishi mumkin.
  • Keyin sababni bartaraf etuvchi aniq davo (BPH da odatda jarrohlik); bunday bemorlarda faqat TWOC ga tayanish xavfli.
  • Prognoz: buyrak shikastlanishi uzoq davom etsa qisman qaytmas; kech murojaat, SYI va diabet holatni ogʻirlashtiradi.
15

Ayollar va bolalarda differensial yondashuv

  • Ayollarda OSU kam uchraydi: tos aʼzolari prolapsi (sistotsele), kichik tos hosilasi (mioma), homiladorlikning birinchi yarmida retroversiyalangan bachadon, tugʻruqdan keyin, siydik tutolmaslik operatsiyasidan keyin (sling).
  • Ayollarda nevrogen sabablar: koʻp skleroz, orqa miya kasalliklari; Fowler sindromi (yosh ayollarda uretra sfinkterining boʻshashmasligi).
  • Ogʻriqli holatlar: genital herpes, vulvovaginit, uretrit — ogʻriq tufayli refleks ushlanish.
  • Bolalarda: eng tez-tez qabziyat; fimoz yoki meatal stenoz; qizlarda uretra prolapsi, labial adgeziya; nevrogen sabablar (spina bifida, tethered cord); dorilar; siyishni ushlab turish.
  • Chaqaloq va oʻgʻil bolalarda: orqa uretra klapanlari — kuchsiz oqim, kengaygan pufak, prenatal gidronefroz.
  • Bolada retensiya — pediatrik urolog bilan maslahat; najas holati va orqa miyani (MRT) baholash.
16

Chiqishda maslahat va kuzatuv

  • Kateter bilan uyga chiqqanda: qoʻl va jinsiy aʼzo gigienasi, siydik xaltasi pufakdan pastda, koʻp suyuqlik ichish (cheklov boʻlmasa), kateterni tortmaslik.
  • Darhol murojaat: siydik chiqmay qolsa va qorin pastida ogʻriq boʻlsa, kateter yonidan siydik oqsa, qon yoki laxta, isitma, titroq.
  • TWOC rejasi: sana, joyi, α-bloker qabul qilish tartibi; muvaffaqiyatsiz boʻlsa nima qilish.
  • Dorilar: antixolinergiklar, dekongestantlar (psevdoefedrin, fenilefrin), opioidlar va 1-avlod antigistaminlardan saqlaning; prostata kattaligini boshqa shifokorlarga eslatib turing.
  • Qabziyatning oldini oling: tola, suyuqlik, kerak boʻlsa laksativ.
  • Qaytalanish belgilari: oqim sustlashishi, uzilishi, siydik tutolmaslik — urologga murojaat qiling.
  • Kateterda antibiotik profilaktikasi odatda tavsiya etilmaydi; faqat belgili SYI davolanadi.
17

Asosiy klinik xulosalar

  • OSU — kuchli ogʻriqli siyolmaslik: shoshilinch holat, birinchi qadam — pufakni kateter bilan boʻshatish.
  • Sababni mexanizm boʻyicha qidiring: obstruksiya (BPH, striktura, laxta, qabziyat), nevrogen, dorilar, operatsiyadan keyingi.
  • Hamma bemorda kauda ekvina, uretra jarohati va sepsis belgilarini istisno qiling; PSA ni kateter va OSU paytida talqin qilmang.
  • Uretral kateter muvaffaqiyatsiz yoki man etilgan boʻlsa — ultratovush nazoratida suprapubik kateter.
  • Dekompressiyadan keyin POD, gematuriya ex vacuo va gipotenziyani kuzating; xavf guruhi — surunkali retensiya va buyrak yetishmovchiligi.
  • BPH da α-bloker + TWOC; muvaffaqiyatsiz boʻlsa jarrohlik yoki SIK; jarrohlik koʻrsatmalari — takroriy OSU, buyrak yetishmovchiligi, SYI, toshlar.
  • Yuqori bosimli surunkali retensiya — buyrakni saqlab qolish uchun shoshilinch drenaj va keyingi sababni bartaraf etish.
18

Oʻzini tekshirish

1Qaysi dori guruhlari siydik ushlanishini qoʻzgʻatishi mumkin?
  1. Statinlar va fibratlar
  2. Proton nasosi ingibitorlari
  3. Antixolinergiklar, opioidlar va α-agonist dekongestantlar
  4. Metformin va insulin

Javob: C. Antixolinergiklar detrusor qisqarishini susaytiradi, α-agonistlar pufak boʻyni tonusini oshiradi, opioidlar siyish refleksini bostiradi.

2Suprapubik kateter qachon koʻrsatiladi?
  1. Har bir OSU da birinchi usul sifatida
  2. Uretral kateterizatsiya muvaffaqiyatsiz boʻlsa yoki man etilgan boʻlsa (masalan, uretra jarohati gumoni)
  3. Pufak boʻsh boʻlsa
  4. Faqat bolalarda

Javob: B. Uretral yoʻl odatda birinchi urinish; suprapubik kateter uretral yoʻl imkonsiz yoki xavfli boʻlganda qoʻllanadi.

3Postobstruktiv diurez xavfi eng yuqori boʻlgan bemor qaysi?
  1. Yosh, buyrak funksiyasi normal, qisqa OSU
  2. Dorilar tufayli yengil retensiya
  3. Operatsiyadan keyingi qisqa retensiya
  4. Surunkali retensiya, ikki tomonlama gidronefroz va kreatinin yuqori

Javob: D. Surunkali yuqori bosimli retensiya va buyrak yetishmovchiligida yigʻilgan mochevina va tuz-suv ushlanishi tufayli POD xavfi eng yuqori.

4PSA ni OSU va kateterizatsiya paytida qanday talqin qilish kerak?
  1. Ishonchsiz: bir necha haftadan keyin, holat yechilgach qayta tekshiriladi
  2. Darhol saraton mezoni sifatida qabul qilinadi
  3. Umuman tekshirilmaydi
  4. Faqat ayollarda ahamiyatli

Javob: A. Retensiya, kateter va prostatit PSA ni vaqtincha oshiradi, shuning uchun natija qayta tekshiriladi.

5Bel ogʻrigʻi, egar sohasida sezgi pasayishi va yangi siydik ushlanishi bor bemorda birinchi qadam qaysi?
  1. α-bloker berib uyga yuborish
  2. Antibiotik kursi
  3. Shoshilinch MRT va nevroxirurg bilan maslahat (kauda ekvina gumoni)
  4. Bir hafta kuzatish

Javob: C. Kauda ekvina sindromi shoshilinch holat: kechikish qaytmas nevrologik zararga olib keladi.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS, 2024
  • AUA Guideline: Benign Prostatic Hyperplasia / LUTS, 2023
  • EAU Guidelines on Urological Infections, 2024
  • EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (442 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish