Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Gipospadiya: embriologiya, tashxis va jarrohlik davosi

Uretra embriologiyasi, gipospadiya tasnifi, hamroh anomaliyalar, DSD xavfida endokrin tekshiruv, chaqaloqda yondashuv va EAU tavsiyalariga koʻra jarrohlik. Talaba va shifokorlar uchun.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

26 slayd · 457 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Gipospadiya: embriologiya, tashxis va jarrohlik davosi
01

Taqdimot maqsadlari

  • Gipospadiyani taʼriflash, ICD-10 kodini (Q54) bilish va uretraning androgenga bogʻliq embriologik rivojlanishini tushuntirish
  • Gipospadiyani meatus joylashuviga qarab tasniflash (oldingi, oʻrta, orqa) va jinsiy aʼzo egriligini (xordi) baholash
  • Hamroh anomaliyalarni (kriptorxizm, chov churrasi, prostatik utrikul) aniqlash va DSD xavfida endokrin-genetik tekshiruvni rejalashtirish
  • Chaqaloqda yondashuvni bilish va nima uchun baholashdan oldin sirkumsiziya qilinmasligini tushuntirish
  • EAU tavsiyalariga koʻra jarrohlik muddati, asosiy usullar (TIP) va egrilikni tuzatish tamoyillarini bayon qilish
  • Asoratlarni tanish va uzoq muddatli kuzatuvni (funksiya, koʻrinish, psixoseksual jihat) rejalashtirish
02

Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya

  • Gipospadiya (hypospadias) — uretraning tashqi teshigi (meatus) jinsiy aʼzoning ventral (pastki) yuzasida, odatdagi choʻqqidagi (apikal) joydan proksimalda joylashgan tugʻma nuqson.
  • Klassik uchlik: ektopik meatus, ventral egrilik (xordi, chordee) va dorsal tomonda «qalpoqcha» hosil qilgan preputsiy (ventral tomonda teri yetishmaydi). Majburiy belgi faqat ektopik meatus.
  • ICD-10: Q54 — Q54.0 balanik (glanulyar, koronal); Q54.1 penil; Q54.2 penoskrotal; Q54.3 perineal; Q54.4 tugʻma xordi (uretra normal); Q54.8, Q54.9.
  • Oʻgʻil bolalardagi eng koʻp uchraydigan tugʻma anomaliyalardan biri (taxminan har 200–300 chaqaloqdan bittasida); oldingi (distal) shakllar koʻproq uchraydi.
  • Koʻpchilik holat yakka (izolyatsiyalangan) boʻladi; ogʻir shakllar kamroq, lekin murakkab va DSD bilan bogʻliq boʻlishi mumkin.
03

Uretra embriologiyasi: androgenga bogʻliq jarayon

  • Tashqi jinsiy aʼzolar dastlab ikki jinsda bir xil (indifferent bosqich); erkak differensiatsiyasi taxminan 8–9-haftada boshlanadi.
  • Birinchi trimestrda plasentar hCG, keyin homilaning oʻz LG gormoni Leydig hujayralarini testosteron ishlab chiqarishga undaydi; 5α-reduktaza (2-tur) testosteronni dihidrotestosteronga (DHT) aylantiradi, DHT androgen retseptori orqali taʼsir qiladi.
  • DHT taʼsirida jinsiy tugunchak (genital tubercle) uzayadi, uretral burmalar oʻrta chiziqda proksimaldan distalga qarab qoʻshiladi va penil uretrani hosil qiladi (taxminan 12–14-haftagacha).
  • Glanulyar uretra ektodermal oʻsimtaning kanalizatsiyasi hisobiga shakllanadi va penil uretra bilan tutashadi; preputsiya keyinroq glans ustini yopadi.
  • Burmalar qoʻshilishi erta toʻxtasa — meatus proksimalroq qoladi (ogʻir shakl), kech toʻxtasa — distal gipospadiya; ventral preputsiya ham rivojlanmaydi.
04

Etiologiya va xavf omillari

  • Koʻp omilli kasallik: genetik, endokrin va atrof-muhit omillari; koʻpchilik holatda aniq sabab topilmaydi.
  • Genetik: oilaviy moyillik (otasi yoki akasida boʻlsa xavf ortadi); androgen sintezi va taʼsiri yoʻlidagi genlar (SRD5A2, AR, HSD17B3, NR5A1, MAMLD1) — ogʻir shakllarda koʻproq.
  • Endokrin: androgen sintezi yoki retseptor sezuvchanligining buzilishi, gipogonadotrop holatlar.
  • Homiladorlik omillari: plasenta yetishmovchiligi, homila ichki oʻsishining sustligi (IUGR), kam vaznli yoki chala tugʻilish.
  • Onaning yoshi, semizligi, ayrim dorilar, yordamchi reproduktiv texnologiyalar bilan bogʻliqlik haqidagi maʼlumotlar bir xil emas.
  • Endokrin buzuvchi kimyoviy moddalar roli taxmin qilinadi, ammo sababiy bogʻliqlik isbotlanmagan.
05

Gipospadiya tasnifi (meatus joylashuvi boʻyicha)

GuruhMeatus joylashuviXususiyatJarrohlik yondashuvi (umumiy)
Oldingi: glanulyar Glansning oʻzida Eng yengil; plastinka yaxshi, egrilik kam Meatoplastika, TIP
Oldingi: koronal Koronar egat (sulkus) sathida Egrilik odatda yoʻq yoki yengil TIP, Mathieu
Oldingi: subkoronal Koronar egatdan sal pastda Distal shakl, koʻpincha yakka holat TIP, Mathieu
Oʻrta: distal penil Tananing oldingi qismi Egrilik koʻproq uchraydi TIP, onlay-flap
Oʻrta: tana va proksimal penil Tananing oʻrta va orqa qismi Plastinka sifatiga qarab ogʻirlashadi TIP, onlay, naychali flap yoki 2 bosqichli
Orqa: penoskrotal Jinsiy aʼzo va skrotum tutashuvi Ogʻir egrilik, skrotal transpozitsiya Flap yoki bosqichli usullar
Orqa: skrotal Skrotumda Ogʻir; DSD xavfi yuqori Odatda 2 bosqichli
Orqa: perineal Oraliqda Eng ogʻir; DSD xavfi yuqori Odatda 2 bosqichli; DSD baholash
06

Klinik koʻrinish va koʻrik

  • Tashxis klinik; odatda tugʻruqxonada chaqaloqni koʻrishda qoʻyiladi.
  • Baholanadi: meatus joylashuvi va kengligi (stenoz?), glans shakli (yoriqli yoki konussimon), uretral plastinka kengligi va sifati, spongiozum rivojlanishi, preputsiya, jinsiy aʼzo oʻlchami, burilish (torsiya), skrotal transpozitsiya.
  • Siydik oqimi: sachraydi yoki pastga yoʻnaladi; ogʻir shaklda bola oʻtirib siyishga majbur boʻladi.
  • Egrilik darajasi: yengil, oʻrtacha, ogʻir; aniq baho operatsiya paytida sunʼiy ereksiya sinamasi bilan beriladi. Egrilik tuzatilgach meatus pastroq boʻlib qolishi mumkin.
  • Differensial tashxis: tugʻma xordi (uretra normal), buzilmagan preputsiyali megameatus varianti, epispadiya, yashirin (buried) penis, DSD.
07

Hamroh anomaliyalar

  • Xordi (ventral egrilik): uretral plastinka, spongiozum, dartos va Buck fassiyasi fibrozi, korporal nomutanosiblik tufayli; proksimal shakllarda koʻproq.
  • Kriptorxizm: gipospadiya bilan birga uchraydi, proksimal shaklda koʻproq; ikkalasi birga boʻlsa DSD ehtimoli sezilarli ortadi.
  • Chov churrasi va ochiq qin oʻsimtasi (processus vaginalis) tez-tez hamroh boʻladi; operatsiya vaqtida baholanadi.
  • Prostatik utrikul (utriculus prostaticus) kengayishi, Myulleriy qoldiqlari: proksimal shaklda koʻproq; kateterizatsiyada qiyinchilik, SYI va epididimit sababi boʻlishi mumkin.
  • Mikropenis, bifid skrotum, peno-skrotal transpozitsiya, jinsiy aʼzo burilishi.
  • Yakka distal gipospadiyada yuqori siydik yoʻllari anomaliyasi ehtimoli ortmaydi: rutin buyrak USG talab etilmaydi.
08

Endokrin va genetik tekshiruv: qachon va nima

  • Maqsad — DSD (jinsiy rivojlanish buzilishlari) va tugʻma buyrak usti bezi giperplaziyasini (TBG, CAH) oʻtkazib yubormaslik.
  • Koʻrsatmalar: proksimal shakl; paypaslanmaydigan yoki tushmagan moyak; mikropenis; genitaliya noaniqligi; oilada DSD, bepushtlik yoki sindrom belgilari.
  • Birinchi bosqich: karyotip (tezkor FISH/SRY), 17-OH-progesteron, elektrolitlar va glyukoza (tuz yoʻqotish krizining oldini olish), testosteron, LG, FSG, AMG; kichik chanoq va qorin USG.
  • Keyingi bosqich (DSD jamoasida): hCG sinovi, testosteron/DHT nisbati, gen tahlili (AR, SRD5A2, NR5A1 va boshqalar).
  • Genitaliya noaniq boʻlsa jins tayinlashga shoshilmang; koʻp tarmoqli jamoa (urolog, endokrinolog, genetik, neonatolog, psixolog).
  • Yakka distal gipospadiyada rutin endokrin yoki genetik tekshiruv kerak emas.
09

Klinik vaziyatga qarab tekshiruv hajmi

Klinik vaziyatTekshiruv hajmiIzoh
Yakka distal gipospadiya, moyaklar tushgan Rutin laborator va tasviriy tekshiruv shart emas Koʻrik, oila anamnezi, jarrohlik rejasi
Oʻrta shakl, moyaklar tushgan Koʻrik; individual tanlov (USG, endokrin baho) Mikropenis yoki boshqa anomaliya boʻlsa kengaytiring
Proksimal shakl (penoskrotal va orqa) Endokrin va genetik baho, kichik chanoq USG Utrikul va DSD xavfi yuqori
Gipospadiya + bir yoki ikki tomonlama kriptorxizm Karyotip, 17-OHP, elektrolitlar, gormonlar (shoshilinch) Ehtimoliy DSD yoki TBG; DSD markaziga yoʻllang
Genitaliya noaniqligi Shoshilinch DSD protokoli; jins tayinlashni kechiktirish TBG da tuz yoʻqotish krizini istisno qiling
10

Chaqaloqda gipospadiyaga yondashuv

  1. Tashqi genitaliyani toʻliq koʻring: meatus, glans, preputsiya, egrilik, ikkala moyak, skrotum, jinsiy aʼzo oʻlchami; chov churrasini qidiring.
  2. Moyaklar paypaslanmasa, shakl proksimal yoki genitaliya noaniq boʻlsa: jins tayinlashga shoshilmang; elektrolitlar, glyukoza, 17-OHP, karyotip; DSD jamoasiga yoʻllang.
  3. Sirkumsiziya (sunnat) QILMANG: preputsiya toʻqimasi keyingi rekonstruksiyada kerak boʻladi; ota-onaga sababini tushuntiring.
  4. Siyishni baholang: ingichka, sachragan oqim — meatus stenozi; SYI belgilariga eʼtibor bering.
  5. Bolalar urologi yoki bolalar jarrohiga yoʻllang: reja — odatda 6–18 oylikda operatsiya.
  6. Ota-onani maslahatlashing: sababi, jarrohlik maqsadi va bosqichlari, asoratlar, kuzatuv; ota-onaga ayb qoʻymang.
  7. Kichik glans, proksimal shakl yoki mikropenisda operatsiyadan oldingi androgen stimulyatsiyasi masalasini mutaxassis bilan hal qiling.
11

Jarrohlik maqsadlari va muddati (EAU)

  • Maqsad: toʻgʻri jinsiy aʼzo, imkon boʻlsa choʻqqidagi yoriqsimon meatus, konussimon glans, toʻgʻri va sachramaydigan oqim, qoniqarli koʻrinish; kelajakda normal ereksiya va eyakulyatsiya.
  • EAU: operatsiya odatda 6–18 oylikda, bolalar urologi yoki jarrohi va bolalar anesteziologi mavjud ixtisoslashgan markazda bajariladi.
  • Sabab: tana obrazi shakllanishidan oldin tuzatish, tiklanish tez, anesteziya xavfi bu yoshda qabul qilinadigan.
  • Bosqichlar: ortoplastika (egrilikni tuzatish), uretroplastika, glanuloplastika, teri qoplami (preputsiya rekonstruksiyasi yoki sirkumsiziya).
  • Umumiy anesteziya va kaudal blok; perioperativ antibiotik profilaktikasi; kateter yoki stent muddati ogʻirlikka bogʻliq.
  • Juda yengil glanulyar shakllarda operatsiya zarurati oila bilan birga muhokama qilinadi (oqim va koʻrinishga qarab).
  • Ayrim hollarda (kichik glans, proksimal shakl) operatsiyadan oldin qisqa kursli androgen stimulyatsiyasi; dalillar cheklangan.
12

Asosiy jarrohlik usullari (umumiy daraja)

UsulQachon tanlanadiMohiyati
TIP (Snodgrass): tubularised incised plate Distal va koʻpincha oʻrta shakl; plastinka yaxshi Uretral plastinka oʻrta chiziqda kesilib, naycha qilib tikiladi
MAGPI, GAP (glans approximation) Juda distal shakl, glans yetarli keng Meatusni oldinga surish va glanuloplastika
Mathieu (meatal-based flip-flap) Distal shakl, ayrim holatlar Plastinka ustiga ventral flap tikiladi
Onlay island flap (Duckett) Oʻrta va proksimal; plastinka saqlangan Preputsiyadan flap plastinkaga yopishtiriladi, plastinka kesilmaydi
Naychali koʻndalang preputsiya flapi (Duckett) Proksimal; plastinka yoʻq yoki yetarli emas Preputsiyadan uretra naychasi hosil qilinadi
Ikki bosqichli (Bracka, Byars) Ogʻir proksimal shakl, qayta operatsiya 1-bosqich: greft yoki flap; 2-bosqich: uretra naychasi
13

Egrilikni (xordi) tuzatish tamoyillari

  • Egrilik uretroplastikadan oldin tuzatilishi shart; aks holda uretra tarang tortilib, qayta egrilik va asoratlar paydo boʻladi.
  • Birinchi qadam — jinsiy aʼzo terisini toʻliq ajratish (degloving) va fibroz toʻqimalarni (dartos, Buck fassiyasi) olib tashlash.
  • Sunʼiy ereksiya sinamasi (fiziologik eritma bilan): qolgan egrilikning darajasi va yoʻnalishini baholaydi; tuzatishdan keyin ham takrorlanadi.
  • Yengil va oʻrtacha egrilik: dorsal plikatsiya (tunika albuginea plikatsiyasi, Nesbit tipidagi) — jinsiy aʼzoni biroz qisqartirishi mumkin.
  • Ogʻir egrilik: uretral plastinkani koʻndalang kesish, ventral korporotomiya va greft, yoki bosqichli usulga oʻtish.
  • Qayta egrilik balogʻatda, ereksiya kuchayganda yuzaga chiqishi mumkin: kuzatuv uzoq muddatli boʻlishi kerak.
14

Gipospadiya operatsiyasi asoratlari

AsoratXususiyatiYondashuv
Uretrokutan oqma (fistula) Eng koʻp uchraydi; proksimal shaklda koʻproq; siydik teshikdan oqadi Toʻqima tiklangach (odatda bir necha oy) fistula tuzatiladi
Meatus stenozi Oqim ingichka va sachragan; zoʻr berib siyish Meatotomiya yoki meatoplastika; kengaytirish
Uretra torayishi (striktura) Anastomoz joyida; oqim sekinlashadi, SYI mumkin Uretrografiya, uretroskopiya; uretrotomiya yoki uretroplastika
Divertikul (uretra kengayishi) Siydik toʻplanadi, siyishdan keyin tomchilaydi; distal toʻsiq boʻlishi mumkin Jarrohlik korreksiya; toʻsiqni bartaraf etish
Glans ajralishi, qoldiq egrilik, yara infeksiyasi, gematoma Erta asoratlar va kosmetik nuqsonlar Parvarish, ayrim hollarda qayta rekonstruksiya
15

Asoratlar xavfi va uni kamaytirish

  • Xavf omillari: proksimal shakl, kichik glans, yomon uretral plastinka, ogʻir egrilik, qayta operatsiya, jarroh tajribasining yetishmasligi.
  • Chastota distal shakllarda past, proksimal shakllarda sezilarli yuqori; fistula va stenoz koʻpincha birinchi yilda aniqlanadi, lekin kech ham paydo boʻlishi mumkin.
  • Kamaytiruvchi usullar: uretra naychasini qoplovchi qavat (dartos yoki tunika vaginalis flapi), yumshoq toʻqima bilan ishlash, mikrojarrohlik asboblari, mos kateter va bandaj.
  • Qayta operatsiyani toʻqimalar tiklanmaguncha, odatda kamida bir necha oy kutib rejalashtiring.
  • Ota-onaga operatsiyadan oldin asoratlar va qayta operatsiya ehtimolini ochiq aytish ishonchni mustahkamlaydi.
16

Uzoq muddatli kuzatuv

  • Erta davr: 1–2 haftada yara va kateter, keyin taxminan 3–6 oyda va 1 yilda baholash — oqim, meatus, egrilik, fistula.
  • Balogʻatgacha va balogʻat davrida: kech asoratlar (striktura, qayta egrilik, divertikul), kattalikka oʻtishda ham tekshiruv.
  • Funksiya: siydik oqimi (uroflowmetriya, belgilar boʻlsa), ereksiya, eyakulyatsiya, jinsiy hayot.
  • Tashqi koʻrinish: bemor va jarroh baholari (masalan, HOPE, PPPS shkalalari).
  • Psixoseksual jihat: tana obrazi, oʻzini qabul qilish, tengdoshlar bilan munosabat; kerak boʻlsa psixolog.
  • Fertillik: yengil shakllarda odatda saqlanadi; ogʻir shakllarda (kriptorxizm bilan) pasayishi mumkin — kattalikda sperma tahlili.
17

Asosiy klinik xulosalar

  • Gipospadiya — meatusning ventral va proksimal ektopiyasi (ICD-10 Q54); sababi — DHT ga bogʻliq uretral burmalar qoʻshilishining toʻxtashi.
  • Tasnif meatus joylashuvi boʻyicha: oldingi, oʻrta, orqa; ogʻirlikni egrilik va plastinka sifati belgilaydi.
  • Proksimal shakl + paypaslanmaydigan moyak, mikropenis yoki genitaliya noaniqligi — DSD va TBG ni istisno qiling.
  • Yakka distal gipospadiyada rutin endokrin yoki yuqori yoʻl tekshiruvi kerak emas.
  • Baholanmagan chaqaloqda sirkumsiziya qilinmaydi: preputsiya rekonstruksiyada ishlatiladi.
  • EAU: operatsiya odatda 6–18 oylikda, ixtisoslashgan markazda; distal shaklda TIP asosiy usullardan biri; egrilik uretroplastikadan oldin tuzatiladi.
  • Asoratlar: fistula, stenoz, striktura, divertikul; kuzatuv balogʻat va undan keyingi davrgacha davom etadi.
18

Oʻzini tekshirish

1Gipospadiyaning embriologik asosi qaysi?
  1. Uretral burmalarning androgenga bogʻliq qoʻshilishi toʻxtashi
  2. Myulleriy yoʻli regressiyasining buzilishi
  3. Mezonefral yoʻl atreziyasi
  4. Kloaka membranasining erta yirtilishi

Javob: A. Erkak uretrasi DHT taʼsirida burmalarning proksimaldan distalga qoʻshilishi bilan hosil boʻladi; bu toʻxtasa, meatus ventralda qoladi.

2Gipospadiyali chaqaloqqa nisbatan toʻgʻri taktika qaysi?
  1. Tugʻruqxonada sirkumsiziya
  2. Preputsiyani saqlab, bolalar urologiga yoʻllash
  3. Hech qanday baholashsiz kuzatish
  4. Darhol qoʻshimcha gormon kursi

Javob: B. Preputsiya toʻqimasi keyingi rekonstruksiyada kerak boʻladi, shuning uchun sirkumsiziya qilinmaydi.

3Gipospadiya va ikki tomonlama paypaslanmaydigan moyak bor chaqaloqda eng muhim qadam nima?
  1. Rutin kuzatish
  2. Faqat buyrak USG
  3. Shoshilinch DSD/TBG tekshiruvi: karyotip, 17-OHP, elektrolitlar, gormonlar
  4. Darhol uretroplastika

Javob: C. Bu birikma DSD va TBG xavfini bildiradi; tuz yoʻqotish krizi va jinsni notoʻgʻri tayinlashning oldini olish kerak.

4EAU tavsiyasiga koʻra gipospadiya operatsiyasi odatda qaysi yoshda bajariladi?
  1. 0–3 oy
  2. 3–5 yosh
  3. Balogʻatdan keyin
  4. 6–18 oy

Javob: D. EAU operatsiyani odatda 6–18 oylikda, tajribali bolalar urologi yoki jarrohi tomonidan bajarishni tavsiya qiladi.

5Gipospadiya jarrohligining eng koʻp uchraydigan asorati qaysi?
  1. Gidronefroz
  2. Uretrokutan oqma (fistula)
  3. Moyak atrofiyasi
  4. Prostatit

Javob: B. Uretrokutan fistula, meatus stenozi va striktura bilan birga, eng koʻp uchraydigan asoratlardan; proksimal shaklda koʻproq.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2024
  • EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (457 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish