Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Urologiya · Talaba va shifokorlar uchun

Giperaktiv qovuq va siydik tuta olmaslik: tashxis va bosqichma-bosqich davolash

ICS terminologiyasi, OAB va SUI patofiziologiyasi, tekshiruv va qizil bayroqlar, EAU boʻyicha bosqichli davolash (xulq-atvor, dori, BoNT-A, neyromodulyatsiya, jarrohlik), erkak va ayol farqlari.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

28 slayd · 439 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Giperaktiv qovuq va siydik tuta olmaslik: tashxis va bosqichma-bosqich davolash
01

Taqdimot maqsadlari

  • ICS terminologiyasini qoʻllash: OAB sindromi, urgency, UUI, SUI, aralash, toʻlib oqish va funksional siydik tuta olmaslik
  • OAB ning neyrogen, miogen va urotelial mexanizmlarini hamda SUI patofiziologiyasini tushuntirish
  • Tekshiruv hajmini belgilash: anamnez, siydik kundaligi, pad-test, koʻrik, qoldiq siydik, qizil bayroqlar va urodinamika koʻrsatmalari
  • EAU boʻyicha bosqichma-bosqich davolashni qoʻllash: turmush tarzi va xulq-atvor, chanoq tubi mashqlari, dori, ikkinchi qator usullar, jarrohlik
  • Antimuskarinlarning xavflarini (antixolinergik yuk, demensiya) hisobga olib dori tanlash
  • Erkak va ayollardagi farqlarni (jumladan prostatektomiyadan keyingi inkontinensiya) bilish va kuzatuv rejasini tuzish
02

Taʼrif, epidemiologiya va ICD-10

  • Giperaktiv qovuq sindromi (overactive bladder, OAB) — ICS taʼrifi: urgency (kechiktirish qiyin, toʻsatdan paydo boʻladigan siydik chiqarish istagi), odatda tezlik va nokturiya bilan, UUI bilan yoki UUI siz; infeksiya yoki boshqa aniq patologiya yoʻq.
  • Siydik tuta olmaslik (urinary incontinence, UI) — ixtiyorsiz siydik oqishi shikoyati. OAB «quruq» (UUI siz) yoki «hoʻl» (UUI bilan) boʻlishi mumkin.
  • OAB — simptomlar sindromi; detruzor giperaktivligi (detrusor overactivity) esa urodinamik topilma — ular har doim mos kelmaydi.
  • OAB erkak va ayollarda keng tarqalgan, yoshga qarab koʻpayadi. SUI ayollarda koʻproq (tugʻruq, menopauza, semizlik); erkaklarda UI koʻpincha OAB, BPH yoki prostata operatsiyalaridan keyin.
  • UI koʻp bemor shifokorga aytmaydi va davolanmaydi; hayot sifati, uyqu, jinsiy hayot, ish, yiqilish, teri dermatiti, qaytalanuvchi SYoI va depressiya bilan bogʻliq.
  • ICD-10: N39.3 — stress inkontinensiya; N39.4 — boshqa aniqlangan siydik tuta olmaslik; R32 — noaniq; N32.8 — qovuqning boshqa kasalliklari (OAB koʻpincha shu kod); N31 — neyrogen qovuq.
03

ICS terminologiyasi (simptomlar)

TerminTaʼrifIzoh
OAB sindromi Urgency, odatda tezlik va nokturiya bilan (UUI bilan yoki UUI siz) SYoI va boshqa aniq patologiya yoʻq
Urgency Kuchli, toʻsatdan paydo boʻladigan, kechiktirish qiyin siydik chiqarish istagi OAB ning asosiy belgisi
Urgency inkontinensiya (UUI) Urgency bilan birga yoki undan darhol keyin siydik oqishi Detruzor giperaktivligi bilan bogʻliq
Stress inkontinensiya (SUI) Kuchanish, yoʻtal, aksirishda ixtiyorsiz siydik oqishi Uretra yopilishi buzilgan; urgency yoʻq
Aralash inkontinensiya SUI va UUI birga Eng bezovta qiluvchi komponentdan boshlang
Toʻlib oqish (overflow) Haddan ortiq toʻlgan qovuqdan tomchilab oqish BOO yoki kam faol detruzor; PVR katta
Funksional Hojatxonaga yetib borolmaslik (harakat, aql-idrok, muhit) Qovuq va uretra funksiyasi saqlangan boʻlishi mumkin
Uzluksiz oqish Doimiy siydik oqishi Fistula yoki ektopik siydik yoʻli shubhasi — zudlik bilan tekshiruv
04

OAB patofiziologiyasi

  • Yagona mexanizm yoʻq: bir nechta gipoteza bir-birini toʻldiradi; koʻp bemorda aralash.
  • Neyrogen gipoteza: bosh va orqa miyaning ingibirlovchi nazorati yetishmaydi (insult, Parkinson, MS, orqa miya shikasti, demensiya) → afferent signal ortadi, siydik chiqarish refleksi tormozlanmaydi.
  • Miogen gipoteza: detruzor silliq mushaklarida qisman denervatsiya va hujayralararo bogʻlanishlar ortishi → spontan lokal qisqarishlar; BOO da (BPH) detruzor oʻzgarishlari.
  • Urotelial/afferent gipoteza: urotelium va suburotelial miofibroblastlar choʻzilganda ATP, atsetilxolin, azot oksidi chiqaradi; afferent (C-tolali) sezgirlik ortadi, TRPV1 retseptorlari va nerv oʻsish omili ishtirok etadi.
  • Xavf omillari: yosh, semizlik, qandli diabet, BOO, menopauza (urogenital atrofiya), nevrologik kasalliklar, chanoq operatsiyalari, dorilar, ich qotishi, kofein.
  • Natija: detruzor giperaktivligi yoki qovuq sezgirligining ortishi (sensor urgency); baʼzan urodinamikada giperaktivlik topilmaydi.
  • Neyrogen detruzor giperaktivligi aniq nevrologik sabab bilan bogʻliq; uning tekshiruvi va davosi alohida.
05

SUI va toʻlib oqish: patofiziologiya, xavf omillari

  • SUI mexanizmi: qorin ichi bosimi ortganda uretra yopilishi yetarli emas: (1) uretra gipermobilligi — chanoq tubi va qin devori tayanchi zaif; (2) ichki sfinkter yetishmovchiligi (ISD) — uretra yopuvchi apparatining oʻzi zaif.
  • Ayollarda xavf omillari: vaginal tugʻruq (koʻp, yirik homila, instrumental), semizlik, menopauza, surunkali yoʻtal, chanoq shikasti yoki operatsiyasi, irsiyat.
  • Erkaklarda SUI deyarli doim jarrohlik yoki nurlanishdan keyin: radikal prostatektomiya, TURP, nur terapiyasi — sfinkter shikastlanishi.
  • Toʻlib oqish: BOO (BPH, striktura, ayollarda prolaps yoki oldingi operatsiya) yoki kam faol detruzor (diabet, nevrologik kasallik, dorilar); PVR katta, tomchilab oqish.
  • Funksional: harakat cheklovi, demensiya, deliryum, depressiya, sedativ dorilar, toʻsiqli muhit — sababni bartaraf etish va muhitni moslash.
  • Vaqtinchalik (qaytariladigan) sabablar — DIAPPERS: Delirium, Infection, Atrophic vaginitis, Pharmaceuticals, Psychological, Excess urine output, Restricted mobility, Stool impaction.
  • Aralash shaklda ikkala mexanizm bir vaqtda ishlaydi.
06

Anamnez va dorilarni koʻrib chiqish

  • Simptom turi: urgency, kuchanishda oqish, aralash, uzluksiz; boshlanishi, tezlik, nokturiya, oqim, pad soni, hayot sifatiga taʼsiri; bemor nimani muhim deb biladi.
  • Anamnez: tugʻruqlar, menopauza, chanoq operatsiyalari yoki nurlanish, prostata operatsiyalari, nevrologik kasalliklar, diabet, surunkali yoʻtal, ich qotishi, SYoI, ogʻriq, gematuriya.
  • Dorilar: diuretiklar (tezlik, urgency), alfa-blokerlar (ayollarda uretra bosimini kamaytiradi → SUI), ACE ingibitorlari (yoʻtal), kalsiy kanallari blokerlari (shish, retensiya), xolinesteraza ingibitorlari, opioidlar, sedativlar.
  • Kofein, alkogol, suyuqlik hajmi va vaqti; chekish; ich qotishi; uyqu apnoesi.
  • Keksalarda kognitiv va harakat holati: hojatxonaga yetib borish qobiliyati, yordam zarurati.
  • Anketalar: ICIQ-UI SF (siydik tuta olmaslik), OAB-q — simptom va hayot sifati; kuzatuvda ham ishlatiladi.
  • Bemor maqsadi va kutilmalari: qanday natija qoniqtiradi (toʻliq quruq boʻlish yoki yengillashish).
07

Koʻrik va asosiy tekshiruvlar

  • Qorin va chanoq koʻrigi: toʻlgan qovuq, massa; ayollarda — qin atrofiyasi, prolaps (sistotsele, rektotsele, bachadon), chanoq tubi mushaklari kuchi (Oxford shkalasi); erkaklarda — DRE (prostata, sfinkter tonusi).
  • Yoʻtal sinamasi (cough stress test): toʻla qovuq bilan tik turib yoʻtalganda uretradan siydik oqishi SUI ni tasdiqlaydi; qovuq toʻla boʻlishi shart.
  • Nevrologik skrining: perineal sezuvchanlik, anal sfinkter tonusi, bulbokavernoz refleks, oyoq kuchi va reflekslari.
  • Siydik tahlili (dipstick): infeksiya, gematuriya, glyukozuriya; infeksiya davolangach simptomlarni qayta baholang.
  • Siydik kundaligi (bladder diary): kamida 3 kun — hajm, vaqt, suyuqlik, oqish epizodlari, urgency, pad; funksional sigʻim, tunda poliuriya va suyuqlik odatlarini koʻrsatadi.
  • Pad-test: standart 1 soatlik test (ICS; qovuqni suyuqlik bilan toʻldirib, mashqlar bajariladi) — pad ogʻirligi taxminan 1 g dan koʻp ortsa oqish bor; 24 soatlik pad-test — ogʻirlikni baholaydi.
  • Qoldiq siydik (PVR): UT yoki kateter bilan — BOO, kam faol detruzor yoki toʻlib oqish shubhasida; antimuskarin boshlashdan oldin.
08

Urodinamika, sistoskopiya va tasvir

  • Murakkab boʻlmagan UI da konservativ davodan oldin urodinamika majburiy emas (EAU).
  • Urodinamika (sistometriya, bosim–oqim tadqiqoti) — natija davoni oʻzgartirsa: operatsiyadan oldin murakkab holatlarda (aralash UI, oldingi muvaffaqiyatsiz operatsiya, prolaps, nevrologik kasallik, katta PVR); erkaklarda inkontinensiya operatsiyasidan oldin.
  • Natijalar: detruzor giperaktivligi, urodinamik SUI (oqish nuqtasi bosimi), kam faol detruzor, obstruksiya.
  • Sistoskopiya: gematuriya, qovuq ogʻrigʻi, strikturaga yoki fistulaga shubha, jarrohlikdan keyin, davo samarasiz boʻlganda; qovuq saratoni xavfi (chekuvchi, gematuriya).
  • Tasvir: yuqori yoʻllar UT (gematuriya, nevrologik sabab, katta PVR), chanoq MRI (prolaps, divertikul, fistula) — tanlab.
  • Videourodinamika va maxsus tekshiruvlar — ixtisoslashgan markazlarda murakkab holatlar uchun.
  • Maqsad — davo strategiyasini oʻzgartiradigan maʼlumot olish.
09

Qizil bayroqlar va ularning ahamiyati

BelgiNimani koʻrsatishi mumkinHarakat
Gematuriya (makro yoki mikro) Qovuq yoki buyrak oʻsmasi, tosh, infeksiya Sistoskopiya, yuqori yoʻllar tasviri; saraton xavfini baholash
Qaytalanuvchi SYoI Qoldiq siydik, tosh, divertikul, fistula Ekma, PVR, UT; urolog
Uzluksiz oqish (ayniqsa operatsiyadan keyin) Vezikovaginal yoki ureterovaginal fistula, ektopik siydik yoʻli Boʻyoq sinamasi, sistoskopiya, KT-urografiya/MRI; urolog yoki ginekolog
Katta PVR, tomchilab oqish BOO yoki kam faol detruzor (toʻlib oqish) Kateter yoki CISC, sababni bartaraf etish; antimuskarinlar xavfli
Yangi bel ogʻrigʻi, egar sohasi anesteziyasi, oyoq zaifligi Kauda equina sindromi — SHOSHILINCH Zudlik bilan MRI va neyroxirurg
Chanoq ogʻrigʻi, massa yoki ogʻir prolaps Chanoq massasi, siqilish, ogʻir prolaps Chanoq koʻrigi, tasvir; ginekolog yoki urolog
Yangi nevrologik belgilar, siydik ushlanishi Orqa yoki bosh miya kasalligi Nevrologik tekshiruv, neyrovizualizatsiya
10

Bosqichma-bosqich yondashuv (EAU)

  1. Siydik tuta olmaslik turini aniqlang (SUI, UUI/OAB, aralash, toʻlib oqish, funksional, uzluksiz); qizil bayroqlar va qaytariladigan sabablarni (DIAPPERS, dorilar, infeksiya) tekshiring.
  2. Minimal baholash: anamnez, koʻrik, siydik tahlili, siydik kundaligi, PVR; yoʻtal sinamasi, pad-test.
  3. Murakkab holat yoki qizil bayroq → ixtisoslashgan baholash (urodinamika, sistoskopiya, tasvir), urolog yoki uroginekolog.
  4. 1-bosqich (barchaga): turmush tarzi (vazn, suyuqlik, kofein, ich qotishi, chekish), qovuq mashqlari, chanoq tubi mushaklari mashqlari (PFMT), menopauzada vaginal estrogen.
  5. 2-bosqich (OAB/UUI): antimuskarin yoki beta-3 agonist; 4 haftada samara va nojoʻya taʼsirni baholang; almashtirish yoki kombinatsiya.
  6. 3-bosqich (refrakter OAB): intradetruzor onabotulinumtoksin A, sakral neyromodulyatsiya, tibial nerv stimulyatsiyasi; juda ogʻir holatda — rekonstruktiv jarrohlik.
  7. SUI: PFMT ± duloksetin (tanlab) → jarrohlik: oʻrta uretra sling (birinchi), kolposuspenziya, fasial sling, bulking, sunʼiy sfinkter (AUS).
  8. Aralash shaklda eng bezovta qiluvchi komponentdan boshlang; natijani baholang va kuzating.
11

1-bosqich: turmush tarzi, xulq-atvor, chanoq tubi mashqlari

  • Vazn kamaytirish (semizlikda) UI ni, ayniqsa SUI va UUI ni, kamaytiradi — EAU kuchli tavsiya sifatida.
  • Suyuqlik: haddan ziyod ham, juda kam ham emas; kofeinni kamaytirish OAB simptomlarini yengillashtirishi mumkin; kechqurun suyuqlikni cheklash tungi siydik chiqarishni kamaytiradi; ich qotishi va yoʻtalni davolash; chekishni toʻxtatish.
  • Qovuq mashqlari (bladder training): vaqt boʻyicha siydik chiqarish, intervalni asta uzaytirish; urgency paytida kechiktirish usullari (tinchlanish, chanoq tubi mushaklarini qisish, chuqur nafas). Kognitiv buzilishda — eslatma bilan siydik chiqarish.
  • PFMT (chanoq tubi mushaklari mashqlari): SUI, urgency va aralash UI da birinchi qator; nazorat ostidagi jadal rejim mustaqil mashqdan samaraliroq; kamida 3 oy, soʻng doimiy davom ettirish.
  • Qoʻshimcha: biofeedback, elektrostimulyatsiya, vaginal konuslar — tanlangan hollarda; tugʻruqdan keyin PFMT profilaktik ahamiyatga ega.
  • Menopauzadan keyingi ayollarda mahalliy (vaginal) estrogen OAB/UI simptomlari va urogenital atrofiyada tavsiya etiladi.
  • Duloksetin (SNRI): SUI da faqat dori istagan va nojoʻya taʼsirlardan (koʻngil aynishi, bosh aylanishi, uyqusizlik) xabardor ayollarda tanlab; birinchi qator emas.
  • Funksional UI: muhitni moslash, hojatxonaga yaqinlik, yordam, qaytariladigan sabablarni bartaraf etish.
12

OAB farmakoterapiyasi: sinflar

Sinf (INN)AfzallikCheklov / nojoʻya taʼsirEhtiyot / mumkin emas
Antimuskarinlar: solifenasin, tolterodin, fesoterodin, darifenasin, trospiy, oksibutinin Urgency, UUI va tezlikni kamaytiradi; koʻp tadqiqotlar Quruq ogʻiz, ich qotishi, xira koʻrish, PVR ↑, kognitiv taʼsir Tor burchakli glaukoma, ushlanish, gastroparez, miasteniya
Beta-3 agonistlar: mirabegron, vibegron Antixolinergik yuk yoʻq; keksalarda va demensiya xavfida qulay Mirabegron: AQB ↑, taxikardiya, CYP2D6 ingibitori Nazoratsiz ogʻir gipertenziya (mirabegron)
Antimuskarin + beta-3 agonist kombinatsiyasi Bitta dori yetarli boʻlmaganda qoʻshimcha samara Ikkala sinf nojoʻya taʼsirlari; narxi yuqori Monoterapiyaga javob yoʻq boʻlsa
Mahalliy (vaginal) estrogen Postmenopauzada urgency, UUI; SYoI qaytalanishi kamayishi mumkin Mahalliy qichishish; tizimli taʼsiri kam Gormonga bogʻliq saraton anamnezida — onkolog bilan
Desmopressin (sublingval) Tunda poliuriya bilan bogʻliq nokturiya Giponatriemiya — elektrolitlar nazorati Yurak yetishmovchiligi, diuretik, buyrak kasalligi, giponatriemiya
13

Dori terapiyasi: xavflar, antixolinergik yuk, kuzatuv

  • Antixolinergik yuk (anticholinergic burden): bir nechta antixolinergik dori yigʻindisi kognitiv pasayish, deliryum, yiqilish va demensiya xavfi bilan bogʻliq; keksalarda va demensiya xavfi bor bemorlarda antimuskarinni ehtiyotkorlik bilan tanlang.
  • Demensiya yoki yuqori xavfda beta-3 agonist afzal; uzoq muddatli antimuskarinlardan qoching; trospiy va darifenasin markaziy taʼsiri kamroq, ammo xavf nolga teng emas; oksibutinin (tez taʼsirlisi) keksalar uchun noqulay.
  • Boshlashdan oldin: PVR (obstruksiya, retensiya), glaukoma, ich qotishi, kognitiv holat, dorilar roʻyxati (boshqa antixolinergiklar), AQB (mirabegron).
  • Samara va nojoʻya taʼsirni 4 haftada baholang (kundalik, OAB-q); javob yoʻq boʻlsa — dozani oshirish, boshqa dori yoki kombinatsiya; ikki sinfdan keyin ham samara boʻlmasa ikkinchi qator usullarga oʻting.
  • Erkaklarda: PVR va BPH ni baholang — antimuskarinlar ushlanish xavfini oshirishi mumkin, ayniqsa PVR katta boʻlsa; BPH da alfa-bloker bilan birga qoʻllanadi.
  • Quruq ogʻiz va ich qotishi dorini toʻxtatishning tez-tez sababi — kutilmalar haqida oldindan ogohlantiring.
  • Davo davom etsa, yiliga kamida bir marta kerakliligi, samarasi va nojoʻya taʼsirlarini qayta baholang.
14

Refrakter OAB: ikkinchi va uchinchi qator usullar

  • Koʻrsatma: xulq-atvor va kamida ikki dori samarasiz yoki koʻtarilmagan UUI/OAB; avval tashxisni qayta tekshiring (infeksiya, obstruksiya, saraton).
  • Intradetruzor onabotulinumtoksin A (BoNT-A): idiopatik OAB da odatda 100 birlik, sistoskopiya orqali; samara taxminan yarim yil, takroriy inyeksiya kerak. Xavf: SYoI, siydik chiqarish qiyinlashishi, ushlanish, vaqtincha kateterizatsiya (CISC).
  • Sakral neyromodulyatsiya (SNM): S3 ildiziga elektrod; avval sinov bosqichi, samarali boʻlsa doimiy generator; refrakter OAB, UUI va obstruksiyasiz siydik ushlanishida. Xavf: elektrod siljishi, infeksiya, ogʻriq, qayta operatsiyalar.
  • Perkutan tibial nerv stimulyatsiyasi (PTNS): haftalik seanslar (odatda 12 hafta), keyin qoʻllab-quvvatlovchi; kam invaziv, ammo koʻp tashrif talab qiladi.
  • Rekonstruktiv jarrohlik (augmentatsion sistoplastika, siydik yoʻnaltirilishi) — juda ogʻir holatda, boshqa usullar samarasiz boʻlganda, ixtisoslashgan markazda.
  • Intermittent kateterizatsiya: ushlanish yoki katta PVR boʻlganda zarur.
  • Barcha usullar uchun real kutilmalar, xavflar va qayta muolajalar haqida bemorga aytish shart.
15

SUI uchun jarrohlik va invaziv usullar

UsulKoʻrsatmaAfzalligiXavf / cheklov
Oʻrta uretra sling (retropubik, transobturator) Ayollarda murakkab boʻlmagan SUI — jarrohlikda birinchi tanlov Qisqa, kam invaziv; koʻp yillik yaxshi natijalar Mesh asoratlari (ekspozitsiya, ogʻriq), retensiya, de novo urgency
Kolposuspenziya (Burch), ochiq yoki laparoskopik Mesh istamagan yoki mos kelmagan ayollar Mesh yoʻq; uzoq muddatli natija yaxshi Invazivroq; tiklanish uzoq; prolaps, retensiya
Autolog fasial sling Murakkab yoki qaytalangan SUI; mesh istamaganlar Mesh asoratlari yoʻq Retensiya xavfi yuqoriroq; katta kesma; texnik murakkab
Uretral bulking (hajm beruvchi moddalar) Kam invaziv usul istaganlar; sling mumkin emas Mahalliy behushlik, tez Samara kam va qisqa; takroriy inyeksiya kerak
Sunʼiy siydik sfinkteri (AUS) Ogʻir ISD; erkaklarda asosiy usul; ayollarda tanlab Erkaklarda samarasi yuqori (oltin standart) Mexanik buzilish, infeksiya, eroziya, qayta operatsiya
16

Erkaklarda siydik tuta olmaslik: prostatektomiyadan keyin

  • Erkaklarda UI sabablari: BPH bilan bogʻliq OAB va toʻlib oqish, nevrologik kasalliklar, radikal prostatektomiya yoki nur terapiyasidan keyingi sfinkter yetishmovchiligi, striktura, qovuq boʻyni kontrakturasi, siydikdan keyingi tomchilash.
  • Radikal prostatektomiyadan keyingi inkontinensiya (PPI): asosan SUI (sfinkter shikasti); baʼzilarda OAB yoki obstruksiya (anastomoz torayishi) komponenti ham bor; koʻpchilikda dastlabki oylarda yaxshilanadi, tiklanish 12 oygacha davom etishi mumkin.
  • Baholash: pad soni yoki pad-test, siydik tahlili, PVR, sistoskopiya (striktura, qovuq boʻyni kontrakturasi), urodinamika (sabab noaniq boʻlsa yoki jarrohlikdan oldin).
  • Davo: operatsiyadan oldin va keyin nazorat ostidagi PFMT; OAB komponenti uchun — antimuskarin yoki beta-3 agonist (PVR nazorati bilan); duloksetin erkaklarda dalillar cheklangan.
  • Jarrohlik: oʻrta–ogʻir PPI da AUS asosiy usul; yengil–oʻrtacha holatda erkak sling; bulking agentlarning erkaklardagi samarasi past, odatda tavsiya etilmaydi.
  • Vaqti: jarrohlik tiklanish davri tugagach — odatda prostatektomiyadan kamida 6–12 oy keyin.
  • BPH bilan birga OAB: avval obstruksiyani va PVR ni baholang, alfa-bloker ± 5-ARI, keyin qovuq toʻlish simptomlariga dori qoʻshing.
17

Erkak va ayollarda farqlar

JihatAyollarErkaklar
Eng koʻp tur SUI va aralash; UUI/OAB OAB/UUI va toʻlib oqish (BPH); prostatektomiyadan keyin SUI
Asosiy xavf omillari Tugʻruq, menopauza, semizlik, prolaps, chanoq operatsiyalari Yosh, BPH/BOO, prostata operatsiyasi va nurlanish, nevrologik kasalliklar
Maxsus koʻrik Chanoq (qin) koʻrigi, prolaps, atrofiya, yoʻtal sinamasi, PFM kuchi DRE (prostata hajmi, sfinkter tonusi), meatus, uretra, PVR
Dorilar bilan bogʻliq eslatma Vaginal estrogen; duloksetin tanlab BPH da alfa-bloker/5-ARI; antimuskarinda ushlanish xavfi
Jarrohlik Oʻrta uretra sling, kolposuspenziya, fasial sling, bulking AUS, erkak sling; BOO boʻlsa BPH operatsiyasi; bulking kam
Maxsus ehtiyot Mesh asoratlari haqida rozilik; de novo urgency Prostata saratonini inkor etish, PVR, kam faol detruzor
18

Kuzatuv va amaliy eslatmalar

  • Xulq-atvor va PFMT: 6–12 haftada samarani baholang (kundalik, pad soni, ICIQ-UI SF); yaxshilanish boʻlsa doimiy davom ettiring.
  • Dori: 4 haftada samara va nojoʻya taʼsir; keyin 3 va 12 oyda; yiliga kamida bir marta qayta baholash (hali kerakmi, antixolinergik yuk).
  • BoNT-A: samara bir necha hafta ichida paydo boʻladi; inyeksiyadan keyin qisqa muddatda PVR va siydik chiqarish qiyinligi, infeksiya belgilarini nazorat qiling.
  • SNM va PTNS: samara sinov bosqichida yoki seanslarda baholanadi; qurilma nazorati va sozlash.
  • Operatsiyadan keyin: ogʻriq, qon ketishi, retensiya, infeksiya, mesh bilan bogʻliq asoratlar; 4–6 haftada va 3–12 oyda baholash; uzoq muddatli nazorat.
  • Natija oʻlchovi: oqish epizodlari soni, pad soni, bemor qoniqishi (PGI-I); maqsad — bemor maqsadiga erishish, har doim ham toʻliq «quruq» boʻlish emas.
  • Samara boʻlmasa tashxisni qayta koʻrib chiqing, urodinamika, urolog yoki uroginekolog konsiliumi.
  • Hayot sifati: teri parvarishi, pad tanlash, ruhiy holat, yiqilishning oldini olish.
19

Asosiy klinik xulosalar

  • OAB — urgency (±UUI) bilan tezlik va nokturiya sindromi, infeksiya yoki boshqa sabab yoʻq; detruzor giperaktivligi — urodinamik tushuncha; SUI — kuchanishda oqish; aralash — ikkalasi.
  • Dastlabki baholash: anamnez, dorilar, koʻrik (yoʻtal sinamasi), siydik tahlili, siydik kundaligi, PVR; urodinamika — murakkab holatlar va operatsiyadan oldin tanlab.
  • Qizil bayroqlar: gematuriya, qaytalanuvchi SYoI, uzluksiz oqish (fistula), katta PVR, nevrologik belgilar (kauda equina — shoshilinch).
  • 1-bosqich: vazn, suyuqlik/kofein, qovuq mashqlari, PFMT, vaginal estrogen; 2-bosqich: antimuskarin yoki beta-3 agonist; 3-bosqich: BoNT-A, sakral neyromodulyatsiya, PTNS.
  • Antimuskarinlarda antixolinergik yuk va demensiya xavfi bor; keksalarda beta-3 agonistni afzal koʻring; PVR va glaukomani tekshiring; samarani 4 haftada baholang.
  • SUI: PFMT birinchi; jarrohlikda oʻrta uretra sling asosiy tanlov (mesh haqida rozilik), kolposuspenziya, fasial sling, bulking, AUS; erkaklarda PPI da AUS yoki sling.
  • Erkak va ayol farqi: erkaklarda BPH/BOO va PVR ni, ayollarda prolaps va atrofiyani tekshiring; natijani bemor maqsadiga erishish bilan baholang.
20

Bilimni tekshirish

1Qaysi shikoyat stress siydik tuta olmaslikni (SUI) ifodalaydi?
  1. Urgency bilan darhol oqish
  2. Yoʻtal, aksirish yoki kuchanishda ixtiyorsiz oqish
  3. Doimiy tomchilab oqish, qovuq toʻla
  4. Hojatxonaga yetib borolmaslik

Javob: B. SUI — qorin ichi bosimi ortganda (yoʻtal, aksirish, kuchanish) urgencysiz siydik oqishi.

2Qaysi bemorda antimuskarin oʻrniga beta-3 agonist (mirabegron, vibegron) afzal?
  1. Katta PVR va ushlanishi bor erkak
  2. Uzluksiz oqish (fistula) bor ayol
  3. Demensiya xavfi yuqori keksa bemor
  4. Nazoratsiz ogʻir gipertenziyasi bor bemor

Javob: C. Beta-3 agonistlarda antixolinergik yuk yoʻq, shuning uchun keksalarda va demensiya xavfida qulayroq; ogʻir gipertenziyada esa mirabegron xavfli.

3Uzluksiz siydik oqishi (ayniqsa chanoq operatsiyasidan keyin) boʻlsa, avvalo nimani inkor qilish kerak?
  1. Giperaktiv qovuq
  2. Fistula yoki ektopik siydik yoʻli
  3. Stress inkontinensiya
  4. Nokturiya

Javob: B. Uzluksiz oqish OAB yoki SUI uchun xos emas; vezikovaginal/ureterovaginal fistula yoki ektopik siydik yoʻli shubhasi bor.

4Intradetruzor onabotulinumtoksin A dan keyin bemorni qaysi xavf haqida ogohlantirish kerak?
  1. Tizimli gipotenziya
  2. Quruq koʻz
  3. Qizil toshma
  4. Siydik chiqarishning qiyinlashishi yoki ushlanishi (CISC ehtiyoji) va SYoI

Javob: D. BoNT-A detruzorni boʻshashtiradi: ushlanish, CISC ehtiyoji va siydik yoʻllari infeksiyasi xavfi oshadi.

5Ayollarda murakkab boʻlmagan SUI da jarrohlikdagi birinchi tanlov qaysi?
  1. Oʻrta uretra sling
  2. Siydik chiqarishning yoʻnaltirilishi
  3. Sunʼiy siydik sfinkteri
  4. Uretral bulking

Javob: A. EAU ayollarda murakkab boʻlmagan SUI uchun oʻrta uretra slingni afzal jarrohlik usuli deb hisoblaydi (mesh haqida rozilik bilan).

6Murakkab boʻlmagan UI da konservativ davolashdan oldin urodinamika haqida qaysi fikr toʻgʻri?
  1. Barcha bemorlarda majburiy
  2. Faqat ayollarda majburiy
  3. Majburiy emas; natija davoni oʻzgartirsagina bajariladi
  4. Faqat 40 yoshdan kichiklarda bajariladi

Javob: C. Murakkab boʻlmagan holatda urodinamika oldindan kerak emas; murakkab holatlarda va operatsiyadan oldin tanlab bajariladi.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Urinary Incontinence in Adults, 2024
  • EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
  • Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14th ed., 2020
  • Netter's Atlas of Human Anatomy, 8th ed., 2022
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (439 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish