- Peyroni kasalligining taʼrifi, ICD-10 kodi (N48.6) va patogenezini (mikrotravma, tunika albugineada yaraning notoʻgʻri bitishi) tushuntirish
- Oʻtkir (yalligʻlanish) va barqaror fazalarni klinik jihatdan ajratish
- Egrilik, qisqarish, «qum soati» deformatsiyasi va erektil disfunksiyani baholash usullarini bilish
- AUA va EAU tavsiyalari asosida konservativ davolash variantlarining dalil darajasini baholash
- Jarrohlik usullarini (plikatsiya, plakani kesish va transplantatsiya, protez) tanlash mezonlarini bilish va bemorga maslahat berish
02
Taʼrif, ICD-10 va epidemiologiya
- Peyroni kasalligi (Peyronie disease, induratio penis plastica) — jinsiy olat kavernoz jismlari tunika albugineasida fibroz plaka hosil boʻlishi bilan kechadigan orttirilgan kasallik. ICD-10: N48.6.
- Natijasi: egrilik, qisqarish, torayish («qum soati», «sharnir») deformatsiyalari, ogʻriq va erektil disfunksiya (ED).
- Kasallik fransuz jarrohi F. Gigot de la Peyronie nomi bilan atalgan (XVIII asr).
- Chastotasi tadqiqotlarga qarab sezilarli farq qiladi; kam tashxislanadi, chunki bemorlar uyalib murojaat qilmaydi. Odatda 40–60 yoshda, lekin yoshlarda ham uchraydi.
- Psixologik yuk yuqori: tashvish, depressiya, shaxsiy munosabatlarga taʼsir, jinsiy aloqadan qochish.
- Davolash qarori asosan bemorning shikoyati va jinsiy faoliyatga taʼsiriga asoslanadi.
03
Etiologiya va patogenez
- Tunika albuginea — kollagen va elastik tolalardan iborat ikki qavatli qobiq; erektsiya paytida qattiqlikni taʼminlaydi.
- Gipoteza: jinsiy aloqa yoki jarohat paytida jinsiy olatning egilishi tunika qavatlari orasida mikrotravma → qon quyilishi va yalligʻlanish keltirib chiqaradi.
- Moyil shaxslarda yara bitishi buziladi: TGF-β1 taʼsiri, fibroblastlarning miofibroblastlarga aylanishi, kollagenning haddan tashqari sintezi, fibrinoliz buzilishi.
- Natija: plaka (chandiqli toʻqima) va elastiklik yoʻqolishi; plaka tomoni choʻzilmaydi, shu sababli jinsiy olat shu tomonga egiladi.
- Uzoq davom etgan plakada kalsifikatsiya (baʼzan ossifikatsiya) rivojlanishi mumkin.
- Genetik moyillik: Dupuytren kontrakturasi bilan bogʻliqlik va oilaviy hollar tavsiflangan.
- Koʻp bemorlarda aniq jarohat anamnezda boʻlmaydi — sabab hamma vaqt aniqlanmaydi.
04
Xavf omillari va birga uchraydigan holatlar
- Dupuytren kontrakturasi (kaft fibromatozi) — eng yaxshi tavsiflangan bogʻliqlik; Ledderhose kasalligi (tovon fibromatozi) ham uchraydi.
- Oilaviy anamnez (Peyroni yoki Dupuytren).
- ED, qandli diabet, arterial gipertenziya, dislipidemiya, chekish, yosh — bogʻliq omillar sifatida tavsiflangan (sababiy bogʻliqlik isbotlanmagan).
- Radikal prostatektomiyadan keyin va jinsiy olat jarohatidan keyin ehtimol oshishi mumkin.
- ED ham xavf omili, ham oqibat boʻlishi mumkin (plaka bilan bogʻliq venookklyuziv buzilish, qon tomir va psixogen omillar).
- Amaliy eslatma: anamnezda qoʻl va oyoq fibromatozi, diabet, yurak-qon tomir kasalliklarini surishtiring.
05
Peyroni kasalligining fazalari
| Belgi | Oʻtkir (yalligʻlanish) faza | Barqaror (surunkali) faza |
| Davomiyligi | Boshlanishdan odatda dastlabki 12 oy (baʼzan 18 oygacha) | Odatda 12 oydan keyin; egrilik kamida 3 oy oʻzgarmagan |
| Ogʻriq | Erektsiyada ogʻriq xarakterli | Odatda yoʻq yoki yengil |
| Egrilik | Rivojlanadi, oʻzgaradi | Barqaror |
| Plaka | Shakllanmoqda, UT da kalsifikatsiya odatda yoʻq | Zich, baʼzan kalsifikatsiyalangan |
| Asosiy yondashuv | Ogʻriqni nazorat qilish, kuzatuv, maslahat; jarrohlik qilinmaydi | Deformatsiya aloqaga xalaqit bersa — jarrohlik yoki kollagenaza |
- Paypaslanadigan plaka yoki «tugun» — koʻpincha dorsal tomonda.
- Erektsiyada ogʻriq (oʻtkir fazada), keyinchalik odatda yoʻqoladi.
- Egrilik: koʻpincha dorsal; lateral yoki ventral ham boʻlishi mumkin; murakkab (koʻp tekislikli) deformatsiyalar uchraydi.
- Jinsiy olat qisqarishi; torayish («qum soati») va «sharnir» (plaka distalida erektsiya susayib, olat bukilishi).
- ED: plaka bilan bogʻliq venookklyuziv, qon tomir yoki psixogen sabablarga koʻra.
- Jinsiy aloqaning qiyinligi yoki imkonsizligi, hamkor ogʻrigʻi.
- Psixologik oqibat: tashvish, depressiya, oʻzini past baholash.
- Tabiiy kechishi: ogʻriq koʻpchilikda yoʻqoladi; egrilik baʼzilarida yaxshilanadi, koʻpchiligida oʻzgarmaydi, baʼzilarida yomonlashadi.
07
Baholash: anamnez va obyektiv koʻrik
- Anamnez: boshlanish vaqti va xarakteri (birdan yoki asta), ogʻriq, egrilik yoʻnalishi va burchagi, uzunlik oʻzgarishi, jarohat, jinsiy aloqa imkoni.
- Erektil funksiya: IIEF-5, ED davolash tarixi; jinsiy faollik va hamkor holati.
- Birga keluvchi kasalliklar: Dupuytren, diabet, gipertenziya, dislipidemiya, chekish; avvalgi jarrohlik yoki jarohat.
- Obyektiv: plaka joyi, oʻlchami, zichligi (jinsiy olat tortilgan holda paypaslanadi); tortilgan (stretched) uzunlik.
- Qoʻl va oyoq: Dupuytren/Ledderhose belgilari.
- Fotosuratlar: bemor uyda erektsiya holatida bir necha tomondan suratga oladi — egrilikni hujjatlashtirish uchun.
- Validatsiyalangan soʻrovnoma: PDQ (Peyroni kasalligi soʻrovnomasi) — simptomlar va psixologik taʼsirni baholaydi.
- Egrilikni obyektiv oʻlchash: intrakavernoz inyeksiya (vazoaktiv preparat, masalan alprostadil) bilan toʻliq erektsiya chaqirib, goniometr bilan burchakni oʻlchash — standart usul.
- Uyda vakuum-qurilma yoki fotosurat — muqobil, lekin kamroq aniq.
- Doppler UT: arterial kirish va venookklyuziv disfunksiya (jarrohlik qarori uchun), plaka (kalsifikatsiya, qalinlik).
- Barqarorlikni tasdiqlash: egrilik kamida 3 oy oʻzgarmagan, ogʻriq yoʻq — jarrohlikdan oldin shart.
- Jinsiy olat uzunligi: tortilgan holda oʻlchanadi (pubisdan glans uchigacha); jarrohlik usulini tanlashda muhim.
- Laboratoriya muntazam kerak emas; sharoitga koʻra testosteron, qand, lipidlar.
- Plaka biopsiyasi odatda kerak emas.
09
Differensial tashxis va shoshilinch holatlar
- Tugʻma jinsiy olat egriligi: plaka yoʻq, ogʻriq yoʻq, balogʻatdan beri bor; koʻpincha ventral yoki lateral.
- SHOSHILINCH: jinsiy olat sinishi (fractura penis) — erektsiyada jarohat, «qars» tovushi, tez shishish va gematoma → zudlik bilan jarrohlik (kavernoz jismni tikish).
- SHOSHILINCH: priapizm (4 soatdan uzoq davom etuvchi ogʻriqli erektsiya) — kechiktirilsa kavernoz fibroz va ED rivojlanadi.
- Mondor kasalligi: jinsiy olat dorsal yuzaki venasi tromboflebiti — ogʻriqli shnursimon qatilik.
- Jinsiy olat oʻsmasi yoki metastaz: qattiq tugun, yara; shubhada biopsiya.
- Jarohat yoki intrakavernoz inyeksiyalardan keyingi fibroz.
10
Tabiiy kechish va davolash tamoyillari
- Maqsad: ogʻriqni kamaytirish, deformatsiya va qisqarishni minimallashtirish, jinsiy aloqa imkonini va erektil funksiyani saqlash, psixologik yordam.
- Tabiiy kechishida spontan yaxshilanish cheklangan: ogʻriq odatda yoʻqoladi, egrilik koʻpincha oʻzgarmaydi yoki yomonlashadi.
- Davolash qarori: bemorning shikoyati (aloqaga xalaqit, bezovtalik), faza, egrilik darajasi, erektil funksiya, hamkor.
- Yengil, bezovta qilmaydigan egrilik va jinsiy aloqa muammosi yoʻq boʻlsa — kuzatuv maqbul.
- Oʻtkir fazada jarrohlik qilinmaydi (deformatsiya hali oʻzgaradi).
- Hech bir konservativ usul plakani toʻliq yoʻqotmaydi; kutilmalarni toʻgʻri shakllantirish kerak.
- ED boʻlsa, u ham davolanadi (PDE5 ingibitorlari).
11
Konservativ davolash: dalil darajasi
| Usul | Qisqacha | Dalil / tavsiya |
| Kuzatuv | Yengil deformatsiya, aloqa muammosiz; ogʻriqqa NSAID | Maqbul, ayniqsa oʻtkir fazada |
| Ogʻiz orqali: vitamin E, kolxitsin, PABA, pentoksifillin, tamoksifen, L-karnitin | Antifibrotik va yalligʻlanishga qarshi taʼsir | Dalillar zaif yoki qarama-qarshi; muntazam qoʻllashga kuchli tavsiya yoʻq |
| PDE5 ingibitorlari | ED ni davolash; plakaga taʼsiri isbotlanmagan | ED bor boʻlsa asosli (EAU, AUA) |
| Intralezional verapamil | Plakaga inyeksiya (kalsiy kanallari blokatori) | Dalillar cheklangan; tavsiyalarda variant sifatida |
| Intralezional kollagenaza (CCH) + modellash | Ferment plakadagi kollagenni parchalaydi | FDA tasdiqlagan; eng ishonchli dalil bazasi; barqaror faza |
| Tortish terapiyasi (PTT) | Kuniga bir necha soat qurilma bilan choʻzish | Dalillar oʻrtacha/past; uzunlik va egrilikka yordam berishi mumkin |
| Zarba-toʻlqin terapiyasi (ESWT) | Plakaga ekstrakorporal toʻlqin | Ogʻriqni kamaytirishi mumkin; egrilik va plakaga taʼsiri isbotlanmagan |
12
Kollagenaza (CCH) va modellash
- Collagenase clostridium histolyticum (CCH) — plakaga yuboriladigan ferment; plakadagi kollagenni parchalaydi. Koʻrsatma: paypaslanadigan plaka va egrilik ≥ 30°, barqaror faza.
- Sxema: har tsiklda plakaga ikki marta inyeksiya (24–72 soat oraligʻida), keyin 1–3 kundan soʻng klinikada modellash (plakani toʻgʻrilash), uyda modellash; tsikllar oraligʻi taxminan 6 hafta, koʻpi bilan 4 tsikl.
- Samarasi: egrilikning sezilarli oʻrtacha kamayishi va simptomlarning yaxshilanishi; toʻliq tuzalish kam uchraydi.
- Qarshi koʻrsatma: plaka uretrani oʻz ichiga olsa. Preparat mavjudligi mamlakatlarga qarab farq qiladi.
- Koʻp uchraydigan nojoʻya taʼsirlar: ekximoz, gematoma, shish va inyeksiya joyida ogʻriq.
- Kam uchraydigan, lekin jiddiy: kavernoz jism yorilishi (jinsiy olat sinishi) — zudlik bilan jarrohlik; shuning uchun bemorni oldindan ogohlantiring.
- Ogʻriq va shish yoʻqolguncha jinsiy aloqadan tiyilish tavsiya etiladi.
13
Jarrohlik usullari (barqaror kasallikda)
| Usul | Qachon tanlanadi | Afzalligi | Xavf / kamchiligi |
| Plikatsiya (Nesbit va boshqalar) | Egrilik odatda <60°, yaxshi erektsiya, «qum soati» va «sharnir» yoʻq | Oddiy, ED xavfi pastroq | Jinsiy olat qisqarishi, residiv, glans sezuvchanligi pasayishi |
| Plakani kesish/kesma + transplantatsiya | Egrilik odatda >60°, murakkab deformatsiya, yaxshi erektsiya | Uzunlikni saqlaydi | ED xavfi yuqori, glans sezuvchanligi pasayishi, ancha murakkab |
| Jinsiy olat protezi (shishiriladigan) | Dori bilan davolanmaydigan ED ± deformatsiya | ED va egrilikni birga hal qiladi | Infeksiya, mexanik nosozlik, qimmat; qaytmas |
| Protez + qoʻshimcha usullar | Protezdan keyin qoldiq egrilik (modellash, plikatsiya, kesma) | Qoldiq egrilikni tuzatadi | Murakkabroq operatsiya, asorat xavfi yuqoriroq |
14
Davolash algoritmi (AUA/EAU asosida)
- Baholash: anamnez, plaka palpatsiyasi, IIEF-5, faza (oʻtkir yoki barqaror), ogʻriq; zarur boʻlsa egrilikni intrakavernoz inyeksiya bilan oʻlchash va Doppler UT.
- Maslahat va psixologik yordam; hamkorni jalb qiling; birga keluvchi kasalliklarni davolang.
- Oʻtkir faza: ogʻriqqa NSAID, kuzatuv; ED boʻlsa — PDE5 ingibitori; PTT ± intralezional davo variant sifatida; jarrohlik qilinmaydi.
- Barqaror faza, deformatsiya bezovta qilmaydi → kuzatuv.
- Barqaror faza, egrilik jinsiy aloqaga xalaqit beradi, erektsiya yetarli: egrilik <60° va oddiy shakl → plikatsiya (yoki CCH + modellash); >60° yoki «qum soati»/«sharnir» → kesma/transplantatsiya.
- Dori bilan davolanmaydigan ED (± deformatsiya) → jinsiy olat protezi (± qoʻshimcha usullar).
- Natijani 3, 6 va 12 oyda baholang; hamkor bilan kutilmalarni muhokama qiling.
15
Bemorga maslahat va kuzatuv
- Kasallik xavfsiz (oʻsma emas), lekin davolanmasa deformatsiya saqlanishi yoki kuchayishi mumkin; psixologik taʼsiri katta.
- Hech bir usul toʻliq tiklanishni kafolatlamaydi; maqsad — jinsiy aloqa imkonini tiklash va simptomlarni kamaytirish.
- Jarrohlikdan oldin qisqarish, sezuvchanlik pasayishi, ED va residiv xavfi haqida aniq ayting.
- Hamkor bilan birga muhokama qiling, jinsiy reabilitatsiya va ED davosini qoʻshing.
- Aloqa paytida olatni majburan egishdan qoching; oʻtkir fazada ehtiyotkor boʻling.
- Xavf omillari nazorati: diabet, gipertenziya, dislipidemiya, chekishni tashlash.
- Kuzatuv: dastlab 3–6 oyda, deformatsiya barqarorlashguncha; fotosuratlar bilan dinamika.
- Psixolog yoki seksolog bilan hamkorlik.
16
Asosiy klinik xulosalar
- Peyroni kasalligi (N48.6) — tunika albuginea fibroz plakasi; patogenez: mikrotravma + yara bitishining buzilishi (TGF-β1, ortiqcha kollagen).
- Ikki faza: oʻtkir (ogʻriq, egrilik oʻzgaradi, dastlabki ≈ 12 oy) va barqaror (ogʻriqsiz, egrilik kamida 3 oy oʻzgarmagan, odatda 12 oydan keyin).
- Baholash: anamnez, plaka palpatsiyasi, egrilikni intrakavernoz inyeksiya bilan oʻlchash, Doppler UT, IIEF-5; Dupuytren ni surishtiring.
- Konservativ davolash dalillari cheklangan: CCH + modellash — eng ishonchli intralezional usul; ogʻiz orqali vositalar muntazam tavsiya etilmaydi; ED uchun PDE5 ingibitorlari.
- Jarrohlik faqat barqaror kasallikda: egrilik <60° — plikatsiya; >60° yoki murakkab shakl — transplantatsiya; ED davolanmasa — protez.
- Jinsiy olat sinishi va priapizm shoshilinch holatlar va Peyronidan farqlanadi.
- Maslahat: kutilmalar, hamkor ishtiroki, psixologik yordam; jarrohlikdan keyin qisqarish va ED xavfi.
1Peyroni kasalligining ICD-10 kodi qaysi?
- N48.1
- N48.6
- N52.9
- N46
Javob: B. N48.6 — induratio penis plastica (Peyroni kasalligi).
2Jarrohlik qaysi holatda tavsiya etiladi?
- Oʻtkir fazada, ogʻriq bor paytda
- Boshlanishdan 1 oy keyin
- Barqaror fazada, deformatsiya jinsiy aloqaga xalaqit bersa
- Har qanday holatda
Javob: C. Jarrohlik barqaror kasallikda (egrilik kamida 3 oy oʻzgarmagan, odatda 12 oydan keyin) bajariladi.
3Peyroni kasalligi bilan eng koʻp bogʻliq holat qaysi?
- Dupuytren kontrakturasi
- Poliomielit
- Gemofiliya
- Bronxial astma
Javob: A. Dupuytren kontrakturasi (kaft fibromatozi) bilan bogʻliqlik eng yaxshi tavsiflangan.
4Egrilik taxminan 70°, «qum soati» deformatsiyasi bor, erektsiya yaxshi. Eng mos jarrohlik qaysi?
- Tunika plikatsiyasi
- Faqat vitamin E
- Oʻtkir fazada darhol jarrohlik
- Plakani kesish/kesma + transplantatsiya
Javob: D. Egrilik >60° va murakkab deformatsiyada, erektsiya yaxshi boʻlsa, kesma va transplantatsiya tanlanadi.
5CCH inyeksiyasining kam uchraydigan, lekin jiddiy asorati qaysi?
- Moyak buralishi
- Kavernoz jism yorilishi (jinsiy olat sinishi)
- Buyrak yetishmovchiligi
- Bepushtlik
Javob: B. Kavernoz jism yorilishi kam uchraydi, lekin zudlik bilan jarrohlik talab qiladi.
6Qaysi usul ogʻriqni kamaytirishi mumkin, ammo egrilikni kamaytirishi isbotlanmagan?
- Zarba-toʻlqin terapiyasi (ESWT)
- CCH + modellash
- Plikatsiya
- Jinsiy olat protezi
Javob: A. ESWT ogʻriqqa yordam berishi mumkin, lekin egrilik va plaka hajmiga taʼsiri isbotlanmagan (EAU).
- AUA Guideline: Peyronie's Disease, 2015
- EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2024
- Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
- Smith & Tanagho's General Urology, 19th ed., 2020
- Robbins & Cotran Pathologic Basis of Disease, 10th ed., 2020
- Rosen R.C. et al. IIEF-5, Int J Impot Res, 1999
- ICD-10 (WHO)
Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.
PPTX yuklab olish (535 KB)