Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish

● Seksologiya · Shifokorlar uchun

Muddatidan oldin ejakulyatsiya: tashxis va davolash

Muddatidan oldin ejakulyatsiyaning ISSM taʼrifi, turlari, patofiziologiyasi, baholash tartibi va EAU boʻyicha xulq-atvor hamda dori terapiyasi; shifokorlar uchun.

Muallif: Davron Dautov, androlog-urolog · Toshkent

26 slayd · 534 KB · PowerPoint (.pptx)

Taqdimotning birinchi slaydi: Muddatidan oldin ejakulyatsiya: tashxis va davolash
01

Taqdimot maqsadlari

  • ISSM taʼrifini (umrbod va orttirilgan shakllar) va tasnifini (umrbod, orttirilgan, oʻzgaruvchan, subyektiv) bilish.
  • Patofiziologik omillarni (markaziy serotonerjik tizim, jinsiy aʼzo giperseksitivligi, qalqonsimon bez, prostatit, ED) sharhlash.
  • Anamnez, IELT, PEDT va kerakli tekshiruvlar yordamida tashxis qoʻyish.
  • EAU boʻyicha davo variantlarini (xulq-atvor, mahalliy anestetiklar, dapoksetin, kunlik SSRI, kombinatsiyalar) tanlash.
  • Hamroh ED va prostatitni aniqlab davolash; kutilmalarni boshqarish va kuzatuvni rejalashtirish.
02

ISSM taʼrifi, DSM-5 va kodlar

  • Muddatidan oldin ejakulyatsiya (MOE, premature ejaculation, PE) — erkaklardagi eng keng tarqalgan jinsiy shikoyatlardan biri.
  • ISSM (2014), umrbod MOE: ejakulyatsiya deyarli har doim vaginal penetratsiyadan oldin yoki taxminan 1 daqiqa ichida sodir boʻladi.
  • ISSM, orttirilgan MOE: ejakulyatsiya vaqtining klinik ahamiyatli va bezovta qiluvchi qisqarishi, odatda taxminan 3 daqiqa yoki undan kam.
  • Ikkala shaklda ham: ejakulyatsiyani kechiktira olmaslik (barcha yoki deyarli barcha penetratsiyalarda) va salbiy shaxsiy oqibatlar — iztirob, bezovtalik, xafagarchilik yoki yaqinlikdan qochish.
  • ISSM taʼrifi vaginal jinsiy aloqaga tegishli; boshqa jinsiy faoliyat turlari uchun dalillar yetarli emas.
  • ICD-10: F52.4 — organik boʻlmagan muddatidan oldin ejakulyatsiya. DSM-5: taxminan 1 daqiqa ichida, kamida ~6 oy, hollarning 75–100% da va sezilarli iztirob bilan.
03

MOE tasnifi

TurXususiyatiIELT va izoh
Umrbod (birlamchi) Birinchi jinsiy tajribalardan boshlab, deyarli har doim va barcha sheriklar bilan IELT taxminan ≤ 1 daqiqa; neyrobiologik va genetik omillar
Orttirilgan (ikkilamchi) Avval normal nazorat boʻlgan, keyin klinik ahamiyatli qisqarish IELT koʻpincha ≤ 3 daqiqa; ED, prostatit, qalqonsimon bez, psixologik sabablarni izlang
Oʻzgaruvchan (tabiiy variant) Vaqti-vaqti bilan, vaziyatga qarab erta ejakulyatsiya; nazorat koʻpincha saqlangan IELT oʻzgaruvchan; normal variant, disfunksiya emas
Subyektiv MOE Bemor erta ejakulyatsiyadan shikoyat qiladi, ammo IELT normal yoki uzoq Oʻz-oʻzini baholash va xavotir; maslahat va psixoterapiya birinchi oʻrinda
04

Epidemiologiya va IELT

  • Shikoyat keng tarqalgan; tarqalish koʻrsatkichlari taʼrifga va oʻlchash usuliga (oʻz-oʻzini baholash yoki sekundomer) qarab keskin farq qiladi.
  • Oʻz-oʻzini baholashga asoslangan tarqalish sekundomer bilan oʻlchangan IELT ga asoslangan tarqalishdan ancha yuqori — koʻp bemorlar normal IELT da ham shikoyat qiladi.
  • Umumiy populyatsiyada IELT mediani taxminan 5–6 daqiqa, individual farq juda katta.
  • IELT (intravaginal ejaculatory latency time) — penetratsiyadan ejakulyatsiyagacha boʻlgan vaqt; klinikada bemor yoki sherik taxmini, tadqiqotlarda sekundomer.
  • IELT yagona mezon emas: ejakulyatsiya ustidan nazorat, iztirob va munosabatlarga taʼsiri tashxisda teng ahamiyatga ega.
  • MOE koʻpincha ED, depressiya, xavotir va yaqinlik muammolari bilan birga keladi — hamroh holatlarni soʻrang.
05

Ejakulyatsiya fiziologiyasi

  • Ejakulyatsiya ikki bosqichli reflektor jarayon: emissiya va ekspulsiya; ustidan markaziy nazorat va qoʻzgʻalish mexanizmi ishtirok etadi.
  • Emissiya — simpatik innervatsiya (T10–L2): urugʻ pufakchalari, urugʻ yoʻli va prostata qisqaradi, siydik pufagi boʻynchasi yopiladi.
  • Ekspulsiya — somatik innervatsiya (pudendal nerv, S2–S4): bulbospongioz va boshqa chanoq tubi mushaklarining ritmik qisqarishi.
  • Markaziy tormozlanish va faollashuv: serotonin ejakulyatsiyani asosan kechiktiradi (5-HT2C orqali), 5-HT1A retseptorlari stimulyatsiyasi esa uni tezlashtiradi (gipoteza); dofamin ragʻbatlantiradi.
  • Shuning uchun SSRI ejakulyatsiyani kechiktiradi, serotonin tizimi yetishmovchiligi esa umrbod MOE ning neyrobiologik asosi deb taxmin qilinadi.
06

MOE ning patofiziologik omillari

OmilMexanizm / dalilKoʻproq qaysi turda
Markaziy serotonerjik tizim Serotonin neyrotransmissiyasining buzilishi (5-HT1A va 5-HT2C retseptorlari roli taxmin qilinadi) Umrbod
Jinsiy aʼzo giperseksitivligi Glans sezuvchanligi oshgani haqida ayrim tadqiqotlar bor; dalillar bir xil emas Umrbod
Genetik moyillik Oilaviy yigʻilish; serotonin tashuvchi gen polimorfizmlari Umrbod
Qalqonsimon bez Gipertireoz bilan bogʻliqlik taxmin qilinadi; kasallik davolansa simptom kamayishi mumkin Orttirilgan
Prostatit / chanoq ogʻrigʻi sindromi Surunkali yalligʻlanish va chanoq ogʻrigʻi bilan tez-tez birga uchraydi Orttirilgan
Hamroh ED Erektsiyani yoʻqotish qoʻrquvi: shoshilish va simpatik faollik ortishi Orttirilgan
Psixologik va juft omillari Ishlash xavotiri, stress, depressiya, tezkor ejakulyatsiyaga oʻrganib qolish, sherik muammolari Orttirilgan, oʻzgaruvchan, subyektiv
07

Baholash: anamnez

  • Boshlanishi: umrbod yoki orttirilgan; orttirilganda — qachon va qanday sharoitda (yangi sherik, ED, dori, stress).
  • Vaqt va nazorat: taxminiy IELT, ejakulyatsiyani kechiktira olish darajasi, penetratsiyadan oldin ejakulyatsiya holatlari; barcha vaziyat va sheriklarda yoki faqat ayrimlarida.
  • Chastota va iztirob: har qanday jinsiy aloqada yoki ayrimlarida; bemor va sherikning bezovtaligi, yaqinlikdan qochish.
  • Hamroh ED: erektsiya sifati; tez ejakulyatsiya erektsiyani yoʻqotish qoʻrquvidan shoshilish natijasi emasmi — IIEF-5 bilan baholang.
  • Urologik va tibbiy anamnez: siydik simptomlari, chanoq ogʻrigʻi (prostatit), qalqonsimon bez belgilari, jarrohlik/jarohat, nevrologik kasalliklar.
  • Dorilar va moddalar: opioid yoki SSRI ni toʻxtatish, alkogol, nikotin; psixososial omillar, depressiya, xavotir, sherik funksiyasi.
08

Baholash vositalari, koʻrik va laboratoriya

  • PEDT (Premature Ejaculation Diagnostic Tool): 5 savol; ball ≥ 11 — MOE, 9–10 — ehtimoliy MOE, ≤ 8 — MOE ehtimoli past.
  • PEP (Premature Ejaculation Profile) va IPE: nazorat, qoniqish, iztirob va sheriklararo qiyinchilik; davo samarasini kuzatishga yaroqli.
  • Sekundomer bilan IELT oʻlchash asosan tadqiqotlarda qoʻllanadi; klinikada bemor yoki sherik taxmini yetarli.
  • Obyektiv koʻrik: jinsiy aʼzo (fimoz, qisqa yuganak, balanit, Peyroni kasalligi), moyaklar, prostata (DRE), sezuvchanlik va bulbokavernoz refleks, ikkilamchi jinsiy belgilar.
  • Laboratoriya muntazam kerak emas; koʻrsatma boʻyicha: ED yoki past istak boʻlsa — glyukoza, lipidlar, testosteron; qalqonsimon bez belgilarida — TSH; prostatit belgilarida — siydik va prostata tekshiruvi.
  • Maxsus (neyrofiziologik, vibrometriya) tekshiruvlar muntazam tavsiya etilmaydi.
09

EAU boʻyicha MOE ga yondashuv

  1. Jinsiy anamnez: umrbod yoki orttirilgan, IELT, nazorat, iztirob; PEDT.
  2. ED va boshqa hamroh holatlarni (prostatit, qalqonsimon bez, depressiya, dori taʼsiri) aniqlang; koʻrik, kerak boʻlsa laboratoriya.
  3. Turini belgilab, bemor (va sherik) bilan kutilmalarni muhokama qiling; tushuntirish ishi (psixoeducation).
  4. Hamroh ED boʻlsa — avval yoki parallel ED davosi (PDE5 ingibitori).
  5. Umrbod va orttirilgan MOE: xulq-atvor terapiyasi bilan birga dapoksetin talab boʻyicha yoki mahalliy anestetik, yoki kunlik SSRI/klomipramin.
  6. Samarasiz boʻlsa — kombinatsiya (dapoksetin yoki SSRI + mahalliy anestetik yoki PDE5 ingibitori) va psixoseksual terapiya.
  7. Kuzatuv: bir necha haftadan keyin samara va nojoʻya taʼsirlarni baholang, maqsadlarni qayta koʻrib chiqing.
10

Xulq-atvor va psixoseksual terapiya

  • Toʻxta-boshla (stop-start, Semans) usuli: ejakulyatsiya yaqinlashganda stimulyatsiya toʻxtatiladi, qoʻzgʻalish pasayguncha kutiladi, takrorlanadi.
  • Siqish (squeeze, Masters–Johnson) usuli: ejakulyatsiya yaqinlashganda glans qisiladi, qoʻzgʻalish pasayadi.
  • Chanoq tubi mushaklari mashqlari: dalillar cheklangan, kichik tadqiqotlar; motivatsiyali bemorlarda foydali boʻlishi mumkin.
  • Sensate focus, ishlash xavotirini kamaytirish, sheriklararo muloqot va yaqinlikni ejakulyatsiyadan keyin ham davom ettirish.
  • Usullar samarasi koʻpincha qisqa muddatli va sherik ishtirokini talab qiladi; eng yaxshi natija odatda dori terapiyasi bilan birgalikda.
  • Psixoterapiya (kognitiv-xulqiy) hamroh xavotir, depressiya va munosabat muammolarida; subyektiv MOE da birinchi oʻrinda.
11

Mahalliy anestetiklar

  • Lidokain/prilokain (krem yoki sprey) glans sezuvchanligini kamaytiradi va IELT ni uzaytiradi; talab boʻyicha qoʻllanadi.
  • Qoʻllash: jinsiy aloqadan oldin preparat yoʻriqnomasidagi vaqt (taxminan 5–30 daqiqa) surtiladi; ortiqchasi artiladi yoki prezervativ ishlatiladi.
  • Nojoʻya taʼsirlar: jinsiy aʼzo gipesteziyasi, erektsiya sifati pasayishi, mahalliy tirnalish; sherikka oʻtishi (vagina uvishishi) prezervativ yoki artish bilan kamaytiriladi.
  • Afzalliklari: tez taʼsir, tizimli nojoʻya taʼsir kam, boshqa dorilar bilan oʻzaro taʼsir yoʻq. Kamchilik: qulaylik va sherik qabul qilishi.
  • Randomizatsiyalangan tadqiqotlarda IELT va qoniqishni yaxshilaydi; EAU talab boʻyicha birinchi qator variantlaridan biri sifatida koʻrsatadi.
12

Dapoksetin: talab boʻyicha SSRI

  • Qisqa taʼsirli SSRI: tez soʻriladi va tez chiqariladi; MOE uchun ishlab chiqilgan, koʻpgina mamlakatlarda ruxsat etilgan (hamma yerda emas).
  • Doza: 30 mg, kerak boʻlsa 60 mg gacha, jinsiy aloqadan taxminan 1–3 soat oldin; sutkada bir martadan koʻp emas.
  • Samara: IELT ni sezilarli uzaytiradi, nazorat va qoniqishni yaxshilaydi; samara dozaga bogʻliq.
  • Nojoʻya taʼsirlar: koʻngil aynishi, bosh ogʻrigʻi, bosh aylanishi, diareya; kamdan-kam ortostatik gipotenziya va sinkopa — suyuqlik ichish, alkogoldan saqlanish.
  • Qarshi koʻrsatmalar: MAO ingibitorlari, tioridazin, boshqa SSRI/SNRI/trisiklik antidepressantlar, kuchli CYP3A4 ingibitorlari; ogʻir yurak kasalligi; oʻrtacha va ogʻir jigar yetishmovchiligi.
  • Kunlik emas, faqat talab boʻyicha qoʻllanadi.
13

MOE da dori variantlarini taqqoslash

VariantRejimAsosiy cheklov va xavf
Dapoksetin Talab boʻyicha, 30–60 mg, aloqadan 1–3 soat oldin Koʻngil aynishi, bosh aylanishi, sinkopa; MAOI, SSRI, CYP3A4 ingibitori bilan mumkin emas
Mahalliy lidokain/prilokain Talab boʻyicha, aloqadan oldin (preparatga qarab daqiqalar) Gipesteziya, sherikka oʻtishi, erektsiya sifati pasayishi mumkin
Kunlik SSRI (paroksetin, sertralin, fluoksetin) Har kuni; taʼsir bir necha kundan boshlanadi Istak va erektsiya pasayishi, uyquchanlik; keskin toʻxtatish sindromi; yoshlarda kayfiyatni kuzating
Klomipramin Kunlik past doza yoki talab boʻyicha Antixolinergik va yurak nojoʻya taʼsirlari: ogʻiz qurishi, qabziyat, ritm buzilishi
Tramadol Talab boʻyicha (ayrim tadqiqotlarda) Qaramlik, tutqanoq va serotonin sindromi xavfi; birinchi qator emas
PDE5 ingibitorlari Hamroh ED boʻlsa (yakka yoki kombinatsiyada) Yakka MOE uchun dalillar cheklangan; ED boʻlmasa birinchi tanlov emas
14

Kunlik SSRI, klomipramin va tramadol

  • Kunlik SSRI (paroksetin, sertralin, fluoksetin, sitalopram): MOE uchun off-label; IELT ni uzaytiradi; paroksetin odatda eng kuchli taʼsirli hisoblanadi.
  • Taʼsir 5–10 kundan boshlanadi, toʻliq samara 2–3 haftagacha; doza past boshlanib asta-sekin oshiriladi.
  • Nojoʻya taʼsirlar: charchoq, esnash, koʻngil aynishi, ogʻiz qurishi, libido va erektsiya pasayishi, anorgazmiya; yoshlarda suitsidal fikrlarni kuzating; boshqa serotoninerjik dorilar bilan serotonin sindromi xavfi.
  • Toʻxtatish: keskin toʻxtatish sindromi va MOE qaytishi mumkin; dozani asta kamaytiring.
  • Klomipramin (trisiklik): kunlik past doza yoki talab boʻyicha; yurak ritmi va antixolinergik nojoʻya taʼsirlar sababli yurak kasalligida ehtiyotkorlik.
  • Tramadol: opioid va serotonin-noradrenalin taʼsiri; IELT ni uzaytirishi mumkin, ammo qaramlik, tutqanoq va serotonin sindromi xavfi sababli birinchi qator emas — faqat tanlangan hollarda.
  • Monoterapiya samarasiz boʻlsa kombinatsiya (kunlik SSRI + mahalliy anestetik yoki PDE5 ingibitori) ni koʻrib chiqing.
15

Hamroh ED, prostatit va kombinatsiyalar

  • MOE va ED koʻp birga uchraydi: ED xavotirni oshirib MOE ni kuchaytiradi, MOE esa ED qoʻrquvi bilan bogʻliq boʻlishi mumkin — ikkalasini baholang.
  • ED hamroh boʻlsa avval yoki parallel PDE5 ingibitori; MOE saqlansa, SSRI, dapoksetin yoki mahalliy anestetik qoʻshiladi.
  • ED boʻlmagan MOE da PDE5 ingibitorlari uchun dalillar cheklangan; hamroh ED boʻlganda EAU ularni qoʻllashni tavsiya etadi.
  • Prostatit / chanoq ogʻrigʻi sindromi: yalligʻlanish va ogʻriqni davolash (antibiotik faqat bakterial boʻlsa) MOE ga ijobiy taʼsir qilishi mumkin; EAU Chronic Pelvic Pain tavsiyalariga qarang.
  • Qalqonsimon bez kasalligi (gipertireoz): endokrinolog bilan davolash; MOE kamayishi mumkin.
  • Psixologik omillar: xavotir yoki depressiya boʻlsa — psixoterapiya va/yoki mos farmakoterapiya.
  • Kombinatsiyalar: dapoksetin + PDE5 ingibitori, kunlik SSRI + mahalliy anestetik, xulq-atvor terapiyasi + istalgan dori; nojoʻya taʼsirlar qoʻshilishini kuzating.
16

Kuzatuv va kutilmalarni boshqarish

  • Boshidanoq maqsadni belgilang: «mukammal» IELT emas, ejakulyatsiya ustidan nazorat, qoniqish va iztirobning kamayishi.
  • Reklama va pornografiyadagi noreal kutilmalar bilan ishlang; normal variantni (oʻzgaruvchan va subyektiv MOE) tushuntiring.
  • Birinchi baho: bir necha haftadan keyin PEDT yoki PEP, nojoʻya taʼsirlar va sherik fikri.
  • Samara qoniqarli boʻlsa — eng past samarali dozada davom eting; vaqti-vaqti bilan dorisiz tanaffus imkoniyatini xulq-atvor koʻnikmalari bilan muhokama qiling.
  • Samarasiz boʻlsa: qoʻllanishi, dozasi va muddatini tekshiring, hamroh ED va prostatitni qayta baholang, kombinatsiyaga oʻting yoki seksologga yuboring.
  • Davo koʻpincha uzoq muddatli: dori toʻxtatilgach simptomlar qaytishi mumkin; bemor va sherikni oldindan xabardor qiling.
17

Asosiy klinik xulosalar

  • ISSM: umrbod MOE — taxminan ≤ 1 daqiqa, orttirilgan — koʻpincha ≤ 3 daqiqa; ikkalasida ham nazoratsizlik va iztirob mezon.
  • Tashxis asosan anamnez va PEDT ga tayanadi; obyektiv koʻrik va laboratoriya faqat koʻrsatma boʻyicha.
  • Hamroh ED, prostatit va qalqonsimon bez kasalligini doimo qidiring — ayniqsa orttirilgan MOE da.
  • Birinchi qator: xulq-atvor yondashuvi bilan birga dapoksetin yoki mahalliy anestetik talab boʻyicha, yoki kunlik SSRI.
  • Hamroh ED boʻlsa PDE5 ingibitori; monoterapiya samarasiz boʻlsa kombinatsiya.
  • Tramadol — qaramlik va nojoʻya taʼsir xavfi sababli birinchi qator emas; SSRI ni asta-sekin toʻxtating.
  • Kutilmalarni boshidan boshqaring: maqsad nazorat va qoniqish, davo koʻpincha uzoq muddatli.
18

Oʻzingizni tekshiring

1ISSM boʻyicha umrbod MOE uchun IELT mezoni qaysi?
  1. Taxminan 5 daqiqagacha
  2. Taxminan 1 daqiqa yoki undan kam
  3. Taxminan 10 daqiqagacha
  4. IELT mezon hisoblanmaydi

Javob: B. Umrbod MOE da ejakulyatsiya deyarli har doim penetratsiyadan oldin yoki taxminan 1 daqiqa ichida sodir boʻladi.

2Orttirilgan MOE da eng muhim qadam qaysi?
  1. Hamroh ED, prostatit va qalqonsimon bez kasalligini aniqlash
  2. Faqat psixiatrga yuborish
  3. Faqat genetik tekshiruv
  4. Hech narsa tekshirilmaydi

Javob: A. Orttirilgan MOE ning sabablari koʻpincha ED, prostatit, qalqonsimon bez kasalligi yoki psixologik omillardir.

3Dapoksetin haqida qaysi tasdiq toʻgʻri?
  1. Har kuni ichiladi
  2. Nitratlar bilan majburiy beriladi
  3. Faqat tramadol bilan beriladi
  4. Talab boʻyicha, aloqadan 1–3 soat oldin; MAO ingibitorlari bilan qarshi koʻrsatilgan

Javob: D. Dapoksetin qisqa taʼsirli SSRI boʻlib, talab boʻyicha qoʻllanadi; MAO ingibitorlari va boshqa serotoninerjik dorilar bilan mumkin emas.

4Tramadol ga nisbatan qaysi yondashuv toʻgʻri?
  1. Birinchi qator, barcha bemorlarda
  2. Faqat dapoksetin bilan birga beriladi
  3. Qaramlik va nojoʻya taʼsirlar xavfi sababli ehtiyotkorlik bilan, birinchi qator emas
  4. Prostatitda antibiotik oʻrniga

Javob: C. Tramadol opioid boʻlib, qaramlik, tutqanoq va serotonin sindromi xavfi bor.

5PEDT balli 12 nimani bildiradi?
  1. MOE ehtimoli past (≤ 8)
  2. Ehtimoliy MOE (9–10)
  3. MOE (≥ 11)
  4. ED mavjudligi

Javob: C. PEDT: ≥ 11 ball — MOE, 9–10 — ehtimoliy MOE, ≤ 8 — MOE ehtimoli past.

·

Adabiyotlar

  • EAU Guidelines on Sexual and Reproductive Health, 2024
  • ISSM definition of premature ejaculation, 2014
  • EAU Guidelines on Chronic Pelvic Pain, 2024
  • Campbell-Walsh-Wein Urology, 12th ed., 2020
  • Guyton and Hall Textbook of Medical Physiology, 14th ed., 2020
  • Williams Textbook of Endocrinology, 14th ed., 2020
  • ICD-10 (WHO)

Taqdimot taʼlim maqsadida tayyorlangan. Klinik qarorlar amaldagi klinik tavsiyalar va bemorning holatiga asoslanishi kerak. Foydalanganda muallifni va sayt manzilini koʻrsating.

PPTX yuklab olish (534 KB)

Shu boʻlimdagi boshqa taqdimotlar

Qabulga yozilish