Dautov Androlog · Toshkent
UZ RU Qabulga yozilishYozilish
Buyrak va toshlar

Gidronefroz: buyrakda siydik toʻplanishi sabablari va davolash

Pastga suring — animatsiya 3 qadamda tushuntiradi

  1. 1 / 3

    Gidronefroz qanday paydo boʻladi?

    Buyrak kechayu kunduz toʻxtovsiz siydik ishlab chiqaradi. Siydik kosachalardan jomga yigʻiladi, u yerdan siydik nayi orqali qovuqqa tushadi.

  2. 2 / 3

    Buyrak kengayishiga nima sabab boʻladi?

    Kattalarda eng koʻp uchraydigan sabablar:

  3. 3 / 3

    Qanday belgilar beradi?

    Belgilar toʻsiq qanchalik tez paydo boʻlganiga bogʻliq. Tosh siydik nayini toʻsatdan toʻssa, kuchli sanchiq, koʻngil aynishi va qusish boshlanadi.

  4. Batafsil — pastda

    Savolingiz boʻlsa, androlog bilan maxfiy maslahatlashing — ismingizni aytmasangiz ham boʻladi.

Matnga oʻtish ↓

Gidronefroz — alohida kasallik emas, balki siydik yoʻlida toʻsiq borligining belgisi. Nega paydo boʻladi, qachon shoshilinch, qanday tekshiriladi va nega uni kechiktirmaslik kerak.

Gidronefroz — bu buyrakning siydik yigʻiladigan ichki boʻshliqlari (jom va kosachalar) siydik bilan toʻlib, kengayib ketishi. U alohida kasallik emas, balki belgi: siydik buyrakdan qovuqqa erkin oqib keta olmayapti. Sabab topilib, oʻz vaqtida bartaraf etilsa, buyrak koʻpincha tiklanadi. Toʻsiq uzoq davom etsa, buyrak faoliyati asta-sekin pasayadi.

UZI xulosasida «jom kengaygan», «pieloektaziya» yoki «buyrak kengayishi» degan soʻzlar uchrashi mumkin. Ular har doim ham xavfli emas, lekin sababni aniqlashni talab qiladi. Quyida gidronefroz qanday paydo boʻlishini, nima sababdan boʻlishini, qachon shoshilinch ekanini va qanday davolanishini tushuntiramiz.

Gidronefroz qanday paydo boʻladi?

Buyrak kechayu kunduz toʻxtovsiz siydik ishlab chiqaradi. Siydik kosachalardan jomga yigʻiladi, u yerdan siydik nayi orqali qovuqqa tushadi. Bu yoʻlning biror joyida toʻsiq paydo boʻlsa, siydik yuqorida toʻplana boshlaydi. Tiqilib qolgan quvurni tasavvur qiling: toʻsiqdan oldingi qism suv bilan toʻlib, shishadi.

Buyrakda ham xuddi shunday boʻladi. Ortib borayotgan bosim buyrak toʻqimasini siqadi va uni yupqalashtiradi. Qaysi qism kengayganiga qarab, shifokor toʻsiq qayerdaligini taxmin qiladi:

UZI xulosasidagi atama Oddiy tilda Toʻsiq qayerda boʻlishi mumkin
Pieloektaziya Faqat jom biroz kengaygan Koʻpincha yengil yoki vaqtinchalik holat
Gidrokalikoz Kosachalar ham kengaygan Jom yoki undan pastda
Gidronefroz Jom va kosachalar kengaygan, toʻqima siqilgan Jom va siydik nayi tutashgan joyda yoki pastroqda
Ureterogidronefroz Siydik nayi ham kengaygan Siydik nayining pastki qismi, qovuq yoki undan pastda

Kengayish bir tomonda yoki ikki tomonda boʻlishi mumkin. Ikki tomonlama kengayish koʻpincha qovuq yoki undan pastdagi toʻsiqdan — masalan, kattalashgan prostatadan — dalolat beradi.

Buyrak kengayishiga nima sabab boʻladi?

Kattalarda eng koʻp uchraydigan sabablar:

  • Buyrak toshi. Siydik nayiga tushgan tosh oqimni toʻsadi. Tosh kasalligi haqida: buyrak tosh kasalligi.
  • Jom va siydik nayi tutashgan joyning torayishi. Koʻpincha tugʻma boʻladi va bolalik yoki yoshlikda aniqlanadi, lekin kattalarda ham topiladi.
  • Siydik nayining torayishi — tosh, operatsiya yoki nurlanishdan keyingi chandiq tufayli.
  • Prostata kattalashishi va uretra torayishi. Qovuq toʻliq boʻshamaydi, bosim ikkala buyrakka oʻtadi. Batafsil: prostata adenomasi.
  • Qovuq asablarining shikastlanishi — orqa miya jarohati yoki qandli diabet asoratida.
  • Oʻsmalar — siydik yoʻli, qovuq, prostata yoki qorin boʻshligʻidagi oʻsma siydik nayini ichidan toʻsadi yoki tashqaridan bosadi.
  • Homiladorlik. Kattalashgan bachadon siydik nayini bosadi. Bu koʻpincha tabiiy holat va tugʻruqdan keyin oʻtadi.

Bolalarda koʻproq tugʻma torayishlar va siydikning qovuqdan buyrakka qaytishi (reflyuks) sabab boʻladi.

Qanday belgilar beradi?

Belgilar toʻsiq qanchalik tez paydo boʻlganiga bogʻliq. Tosh siydik nayini toʻsatdan toʻssa, kuchli sanchiq, koʻngil aynishi va qusish boshlanadi. Toʻsiq asta-sekin rivojlansa, buyrak kengayishi uzoq vaqt hech qanday belgi bermasligi mumkin.

Eʼtibor berish kerak boʻlgan belgilar:

  • belda yoki biqinda sust, bosuvchi ogʻriq;
  • koʻp suyuqlik ichgandan keyin kuchayadigan bel ogʻrigʻi — bu jom va siydik nayi tutashgan joy torayganiga xos;
  • takroriy siydik yoʻli infeksiyasi;
  • siydikda qon;
  • qon bosimining oshishi;
  • ikki tomonlama kengayishda — siydik kamayishi, charchoq, oyoqlarda shish, koʻngil aynishi.

Shoshilinch: Buyrak kengayishi yoki bel ogʻrigʻi bilan birga isitma va qaltirash boshlansa, bu toʻsilgan buyrakda infeksiya boʻlishi mumkin. Bunday holatda antibiotikning oʻzi yetmaydi — siydikni zudlik bilan chiqarish kerak. Shu kuni shifoxonaga boring yoki 103 ga qoʻngʻiroq qiling.

Qanday tekshiriladi?

Tekshiruv uchta savolga javob beradi: kengayish bormi, toʻsiq qayerda va buyrak qanchalik ishlayapti?

  1. UZI. Birinchi va eng oddiy tekshiruv. U kengayish darajasini va buyrak toʻqimasining qalinligini koʻrsatadi. Natija ishonchli boʻlishi uchun kengayish qovuq boʻshatilgandan keyin ham baholanadi. Batafsil: buyrak UZI.
  2. KT. Toshni va toʻsiqning aniq joyini topadi. Kontrast bilan qilinadigan KT urografiya siydik yoʻllarining butun tuzilishini koʻrsatadi. Batafsil: KT va buyrak toshlari.
  3. Buyrak sintigrafiyasi (renografiya). Vena ichiga juda oz miqdorda nurlanuvchi modda yuboriladi. U har bir buyrak qanchalik ishlayotganini va siydik haqiqatan toʻsilganmi yoki yoʻqligini koʻrsatadi. Bu muhim, chunki baʼzan buyrak kengaygan boʻladi, lekin siydik baribir yaxshi oqadi va operatsiya kerak emas.
  4. Qon va siydik tahlillari. Kreatinin buyraklarning umumiy faoliyatini, siydik tahlili esa infeksiyani koʻrsatadi.
  5. Prostata va qovuq tekshiruvi. Ikki tomonlama kengayishda qovuqda qolayotgan siydik, siydik oqimi va prostata baholanadi.

Nega gidronefrozni davolash shart?

Buyrak doimiy bosimga uzoq bardosh bera olmaydi. Toʻsiq qancha uzoq davom etsa, buyrak toʻqimasi shuncha yupqalashadi va uning tiklanish imkoniyati kamayadi. Turib qolgan siydikda bakteriyalar oson koʻpayadi va yangi toshlar paydo boʻladi.

Bir tomonlama kengayishning xavfli tomoni shundaki, ikkinchi buyrak ishni oʻz zimmasiga oladi. Odam oʻzini yaxshi his qiladi, qon tahlillari ham normal boʻlishi mumkin. Shu vaqtda bir buyrak jimgina ishdan chiqayotgan boʻladi. Shuning uchun UZIda aniqlangan kengayish, hatto ogʻriq boʻlmasa ham, urologga koʻrsatiladi.

Gidronefroz qanday davolanadi?

Davolash ikki bosqichdan iborat: avval siydik yoʻli ochiladi, keyin sabab bartaraf etiladi.

1. Siydikni chiqarish. Infeksiya, kuchli ogʻriq yoki buyrak faoliyati pasayganda bu zudlik bilan qilinadi:

  • stent — siydik nayi ichiga qoʻyiladigan, buyrakdan qovuqqa oʻtadigan ingichka naycha. Batafsil: ureteral stent;
  • nefrostoma — bel terisi orqali buyrakka qoʻyiladigan naycha, siydik tashqaridagi idishga oqadi;
  • qovuq kateteri — sabab qovuqdan pastda, masalan prostatada boʻlsa.

2. Sababni davolash. Tosh maydalanadi yoki olib tashlanadi. Jom va siydik nayi tutashgan joy toraygan boʻlsa, u qayta shakllantiriladi — bu operatsiya pieloplastika deyiladi va koʻpincha laparoskopik usulda bajariladi. Prostata kattalashishi, uretra torayishi yoki oʻsma ham oʻziga xos usullar bilan davolanadi.

Yengil kengayish, yaxshi buyrak faoliyati va belgilar yoʻqligida baʼzan faqat kuzatuv tanlanadi. Bunda UZI va kerak boʻlsa sintigrafiya muntazam takrorlanadi.

Afsona: «Koʻp suv va siydik haydovchi choy buyrakni yuvib, kengayishni tuzatadi.» Haqiqat: Toʻsiq boʻlsa, koʻp suyuqlik va siydik haydovchi vositalar buyrakdagi bosimni oshiradi, ogʻriqni kuchaytiradi va buyrakka zarar yetkazishi mumkin. Avval toʻsiqni bartaraf etish kerak.

Qachon shifokorga murojaat qilish kerak?

  • UZIda buyrak kengayishi, pieloektaziya yoki gidronefroz aniqlangan boʻlsa — hatto hech narsa ogʻrimasa ham;
  • belda qaytalanuvchi ogʻriq boʻlsa, ayniqsa u koʻp suyuqlik ichgandan keyin kuchaysa;
  • siydik yoʻli infeksiyasi qayta-qayta takrorlansa;
  • siyish qiyinlashgan, oqim sust va qovuq toʻliq boʻshamagandek his boʻlsa;
  • shoshilinch: belda ogʻriq bilan birga harorat koʻtarilib, qaltirash tutsa;
  • shoshilinch: siydik kamayib ketsa yoki umuman kelmasa;
  • shoshilinch: sizda bitta buyrak boʻlsa va unda ogʻriq paydo boʻlsa.

UZI yoki KT natijangizda buyrak kengayishi aniqlangan boʻlsa, urolog-androlog Davron Dautov bilan maslahatlashing — qabulga yoziling.

Xulosa

Gidronefroz — siydik oqimi toʻsilganining belgisi, uning sababi albatta izlanadi. Isitma bilan kechgan buyrak kengayishi shoshilinch holat, chunki toʻsilgan buyrakdagi infeksiya tez ogʻirlashadi. Toʻsiq oʻz vaqtida bartaraf etilsa, buyrak faoliyati koʻpincha saqlab qolinadi.

Koʻp beriladigan savollar

Gidronefroz oʻz-oʻzidan oʻtib ketadimi?

Sabab vaqtinchalik boʻlsa — masalan, kichik tosh oʻzi tushib ketsa yoki homiladorlik tugasa — buyrak kengayishi koʻpincha yoʻqoladi. Doimiy toʻsiq, masalan tugʻma torayish yoki kattalashgan prostata boʻlsa, u oʻzi oʻtmaydi. Bunday holatda sababni davolash kerak.

Gidronefroz darajalari nimani bildiradi?

Daraja buyrak ichidagi boʻshliqlar qanchalik kengayganini koʻrsatadi: yengil, oʻrtacha yoki ogʻir. Lekin davolash haqidagi qaror faqat darajaga qarab qabul qilinmaydi. Buyrak toʻqimasining qalinligi, buyrak faoliyati va haqiqiy toʻsiq bor-yoʻqligi muhimroq.

Bitta buyrak ishlamay qolsa, yashash mumkinmi?

Ha, bitta sogʻlom buyrak odatda organizm ehtiyojini qoplaydi. Lekin aynan shuning uchun bir tomonlama gidronefroz koʻpincha sezilmaydi va buyrak jimgina yoʻqotilishi mumkin. Maqsad — toʻsiqni vaqtida bartaraf etib, ikkala buyrakni saqlab qolish.

Homiladorlikda buyrak kengayishi xavflimi?

Homiladorlikda siydik yoʻllarining biroz kengayishi, ayniqsa oʻng tomonda, koʻp uchraydi va odatda tugʻruqdan keyin oʻtadi. Lekin isitma, qaltirash yoki kuchli bel ogʻrigʻi paydo boʻlsa, bu infeksiya belgisi boʻlishi mumkin. Bunday holatda darhol shifokorga murojaat qilish kerak.

Gidronefrozda qanday parhez kerak?

Gidronefrozning oʻziga xos parhezi yoʻq. Ovqatlanish sababga bogʻliq: tosh boʻlsa — tosh turiga mos parhez, buyrak faoliyati pasaygan boʻlsa — shifokor tuz va oqsil boʻyicha tavsiya beradi. Toʻsiq bor paytda juda koʻp suyuqlik yoki siydik haydovchi vositalar ichish ogʻriqni kuchaytirishi mumkin.

Manbalar

  1. EAU Guidelines on Urolithiasis, 2024
  2. EAU Guidelines on Management of Non-neurogenic Male LUTS, 2024
  3. EAU Guidelines on Paediatric Urology, 2024
  4. MedlinePlus, U.S. National Library of Medicine (Hydronephrosis)

Maqola xalqaro tibbiy tavsiyalar asosida tayyorlangan.

Muhim: bu maqola umumiy maʼlumot uchun. U shifokor koʻrigini almashtirmaydi. Dorilarni faqat shifokor tayinlaydi.

● Maxfiy qabul

Bu muammo sizga tanishmi? Maxfiy maslahat oling

Ismingiz oʻrniga taxallus yozsangiz ham boʻladi. Telefon raqamingiz faqat siz bilan bogʻlanish uchun kerak — hech kimga berilmaydi.

  • Muammoni oldindan batafsil aytishingiz shart emas
  • Qabul yakkama-yakka, begona koʻzlarsiz
  • Maʼlumotlar tibbiy sir sifatida saqlanadi

Yuborish orqali maʼlumotlaringiz faqat siz bilan bogʻlanish uchun ishlatilishiga rozilik bildirasiz. Maxfiylik siyosati

Qabulga yozilish